Ga op pad met onze City Walks!

De Romeinen komen dit najaar naar Nijmegen!

Nijmegen is deze winter het decor van twee schitterende exposities over de Romeinen. In Museum Het Valkhof is zowel de tentoonstelling ‘Gezichten van de limes, de Romeinse rijksgrens in Nederland’ te zien als de expositie ‘Gladiatoren, helden van het Colosseum’.

Gezichten-van-de-limes-Romeinen-Valkhof-Nijmegenijzeren gezichtshelm van een ruiter (eerste eeuw), gevonden op het Kops Plateau in Nijmegen

Gezichten van de limes, de Romeinse rijksgrens in Nederland
Deze kleinschalige expositie vertelt het verhaal van het ontstaan en de ontwikkeling van de limes, de grens van het Romeinse rijk, in Nederland. Bijzonder in de tentoonstelling is Google Maps op z’n Romeins: een nieuw gereconstrueerd satellietbeeld van het limesgebied in Nederland, dat voor het eerst voor publiek te zien zal zijn. Het toont de oude loop van de rivieren, Rijn en Waal, en de vegetatie, op basis van de huidige wetenschappelijke kennis daarover. Ook de bekende locaties van de forten en civiele nederzettingen verschijnen op deze kaart. Reconstructies van militaire forten zorgen ervoor dat je een veel beter beeld hebt van de limes in ons land.

Romeinse-limesfoto: Romeinse Limes

Het menselijke aspect van de limes, de militaire samenleving langs de grens, wordt geïllustreerd met een groot aantal helmen en fragmenten van helmen die langs de limes in Nederland zijn gevonden. Het gaat om zo’n dertig min of meer complete helmen van infanterie en cavalerie en circa vijfentwintig bijzondere fragmenten. Deze helmen geven informatie over de bezetting van de grens met verschillende soorten troepen in verschillende perioden.

Helmen, en met name de gezichtshelmen, geven de Romeinse tijd bovendien een ‘gezicht’ en getuigen van het prestige dat met name de ruiterij in die tijd genoot. De helmen, die soms ook voorzien zijn van eigendomsinscripties, bieden niet alleen informatie over het militaire karakter van een vindplaats, maar ook over de herkomst van de troepen en brengen door de inscripties de soldaten die de limes bewaakten heel dichtbij.

Gezichten-van-de-limes-Romeinen-Valkhof-Nijmegen-2

Twee topstukken uit de collectie lichten we alvast uit. Allereerst de helm die je op de foto boven dit stukje tekst ziet, een verzilverde en deels vergulde ijzeren gezichtshelm van een ruiter. De voorhoofdsband is versierd met kleine figuurtjes die tot de kring rond de wijngod Bacchus behoren. De helm is gevonden in de Waal bij de spoorbrug in Nijmegen, tweede helft van de eerste eeuw.

Ook de ijzeren helm van een legioensoldaat, die gelegerd was in de vroegste Romeinse legerplaats in Nijmegen is bijzonder. Deze legerplaats werd rond 19 voor Christus aangelegd en was maar enkele jaren in gebruik. De helm werd samen met de ijzeren schildknop en de bronzen huidschraper gevonden in een kuil net buiten de legerplaats op de Hunerberg in Nijmegen-Oost.

Gezichten-van-de-limes-Romeinen-Valkhof-Nijmegen-3

De tentoonstelling ‘Gezichten van de limes’ is te zien van 2 september 2016 tot en met 15 januari 2017.

Gladiatoren, helden van het Colosseum
Oog in oog in de arena. Strijd op leven en dood. Elke slag kan fataal zijn, elk gevecht het laatste. Hoe was het om te leven als gladiator? Om te weten dat elke dag je laatste kan zijn, maar ook om aanbeden te worden door 50.000 mensen? Museum Het Valkhof neemt je vanaf 1 oktober mee naar het Colosseum met zijn openbare executies, wilde dieren en gladiatorenspelen, maar ook naar de resten van het Nijmeegse amfitheater.

Gladiatoren-Helden-van-het-Colosseum-Valkhof-Nijmegen

De tentoonstelling ‘Gladiatoren, helden van het Colosseum’ (die eerder al in Tongeren te zien was) geeft een inkijk in het dagelijks leven, de angsten en de euforie van de gladiatoren. Een barbaarse wereld? Niet voor de Romeinen. De bloedige gevechten stonden symbool voor de militaire successen die het Romeinse Rijk groot maakten. De gladiatoren waren echte helden.

De tentoonstelling is ontwikkeld in samenwerking met het Colosseum en bevat topstukken die voor het eerst in ons land te zien zijn. Denk daarbij aan authentieke wapens, spectaculaire helmen en beenstukken, grafstenen, grafreliëfs, godenbeeldjes, muurschilderingen en muziekinstrumenten afkomstig uit onder andere Pompeï, Paestum, Milaan en Bologna, maar ook uit het Duitse Rijnland en uit Nederland zelf.

We lichten een paar topstukken uit:

Gladiatoren-fresco-duel-voor-de-doden-Valkhof-NijmegenMuseo Archeologico Nazionale, Paestum | foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

Dit fresco met een duel voor de doden is afkomstig uit een graftombe in Paestum(rond 350 voor Christus). Het toont twee duels zoals die werden georganiseerd bij begrafenissen ter ere van de overledene. Zulke spelen vonden plaats bij de dood van prominente mannen, die daarvoor instructies hadden  achtergelaten in hun testament.

Links zijn twee mannen naakt aan het boksen. Daarnaast staat een muzikant, spelend op een dubbelfluit. Rechts twee mannen met lange baarden die vechten met werpsperen en lansen. Ze zijn beschermd door hun bepantsering, bestaande uit scheenplaten, schilden en helmen, verder zijn ze naakt. De linker wordt extra beschermd door een borstplaat. Beide krijgers zijn verwond aan een knie, de rechter is er het ergst aan toe met een speer in de borst. Helemaal rechts staat de scheidsrechter, met een masker op, met in zijn hand een krans voor de winnaar.

Gladiatoren-Helm-secutor-Pompei-Valkhof-NijmegenMuseo Archeologico Nazionale, Napels | foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

Deze helm is gevonden in de gladiatorenschool in Pompeï en behoorde toe aan een secutor, een gladiatortype dat vooral werd ingezet tegen de retiarius, die met drietand en een net vocht. De helm van de secutor, met gladde kam, was specifiek gemaakt om tegen de aanvallen van de retiarius bestand te zijn.

Hij is zo glad mogelijk, zonder versieringen en uitsteeksels, om te voorkomen dat hij verstrikt zou raken in het net van de retiarius. De ooggaten zijn klein, zodat ze niet doorboord konden worden door de drietand. Maar door de kleine ooggaten had de secutor een heel beperkt blikveld. Verder was het moeilijk adem te halen, omdat de helm zo zwaar en gesloten was. Hij raakte daardoor sneller moe dan zijn tegenstander.

Gladiatorenbeker-Valkhof-NijmegenMuseum Het Valkhof, Nijmegen | foto: Museum Het Valkhof

Deze groen geglazuurde beker van aardewerk is gevonden in een graf in de begraafplaats van de stad Ulpia Noviomagus, Nijmegen. De beker toont de vier meest populaire typen gladiatoren. Een zwaarbewapende secutor stormt af op een retiarius. Het werpnet is hij in het gevecht kwijtgeraakt. Hij probeert zijn tegenstander met zijn drietand op afstand te houden.

Aan de andere kant staan twee zwaarbewapende gladiatoren tegenover elkaar, met tussen hen in een scheidsrechter met een stok. Rechts een thraex (‘Thraciër’), herkenbaar aan zijn gebogen zwaard: achter hem komt een helper ermee aangelopen. De gladiator links heeft een groter schild en een recht zwaard en stond bekend als murmillo. Boven dit tafereel zijn nog resten van een opschrift, met daarin de namen van de gladiatoren. Boven de Thraciër is de naam ivstvs (‘de rechtvaardige’) leesbaar.

Gladiatoren-Colosseum-kapiteel-Valkhof-NijmegenColosseum, Rome | foto: Rógvi N. Johansen, Department of Photo and media Moesgaard Museum, Aarhus

Dit kapiteel was het bovenste deel van een zuil in het Colosseum. Het is versierd met acanthusbladeren en met vier Medusahoofden, omringd door slangen. Dit kapiteel stond op de summa cavea, oftewel de bovenste tribune. Het Colosseum was het eerste Romeinse amfitheater versierd met zuilen in Griekse traditie, eerdere varianten hadden een meer sobere uitstraling.

Gladiatoren-provocatores-gevecht-Valkhof-NijmegenMuseo Nazionale Romano – Terme di Diocleziano, Rome | foto: Museum Het Valkhof

Maar er is meer: films, tekeningen en maquettes nemen je mee naar de wereld van de gladiatoren. Wie waren ze? Hoe zag hun leven er uit? Wat voor type gladiatoren waren er? Verkleed je als gladiator, knutsel je eigen gladiatorenhelm of vecht met een zwaard in de hand – ‘Gladiatoren, helden van het Colosseum’ is een belevenis voor jong en oud.

‘Gladiatoren, helden van het Colosseum’ is van 1 oktober 2016 tot en met 5 maart 2017 te zien. Voor deze expositie geldt een toeslag van € 5 op de reguliere entreeprijs; dit is inclusief audiotour.

Praktische informatie
Je vindt Museum Het Valkhof aan Kelfkensbos 59, Nijmegen. Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag van 11.00 tot 17.00 uur. Tijdens korte vakanties is het museum ook op maandag geopend.

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *