Ga op pad met onze City Walks!

Da Vinci in het Teylers Museum in Haarlem

Plan alvast een dag vrij in je agenda voor 6 januari 2019, voor een bezoek aan de unieke Da Vinci-tentoonstelling in het Teylers Museum in Haarlem. Na exposities met Michelangelo (2006) en Rafaël (2012) in de hoofdrol, is het nu Da Vinci die schittert in een once in a lifetime-ervaring.

De timing is niet toevallig. In 2019 wordt de vijfhonderdste sterfdag van Leonardo herdacht. In Haarlem trapt men de jubileumfestiviteiten af met een tentoonstelling die je als Italiëliefhebber gezien moet hebben.

Er zijn meer dan dertig originele tekeningen te bewonderen van het grootste genie uit de renaissance: Leonardo da Vinci, kunstenaar, uitvinder, alleskunner (1452-1519). Daarmee is deze expositie – gek genoeg – het eerste grote overzicht van originele kunstwerken van Da Vinci in Nederland. Uit wereldberoemde collecties komen zijn getekende portretten én tientallen werken van tijdgenoten naar Haarlem.

jonge vrouw die de voeten van een peuter wast (1478-80) | Leonardo da Vinci
(pen en penseel in bruine inkt over resten van zwart krijt)
Porto, Faculdade de Belas Artes, Universidade do Porto

Da Vinci’s portretten
De tentoonstelling concentreert zich op Da Vinci’s portretkunst. Da Vinci is namelijk een van de eerste kunstenaars die zich bezighoudt met de expressie en emoties van karakters. Denk maar aan de mysterieuze glimlach van de Mona Lisa.

In de schetsen en tekeningen die in het Teylers Museum te zien zijn, is Da Vinci’s bijna wetenschappelijke zoektocht naar de verbeelding van emoties de rode draad. Met zijn scherpe oog zag hij – meestal gewoon op straat – talloze opvallende koppen en karakters, die hij in trefzekere lijnen vastlegde. Hij ging daarbij het contrast niet uit de weg: naast een lelijke oude man prijkt een jonge adonis met wilde krullen, tegenover een scherpe haakneus staat een prachtig gewelfd voorhoofd.

hoofd van een man, frontaal, en de kop van een leeuw (ca. 1506-08) | Leonardo da Vinci
(rood krijt)
Royal Collection Trust | © Her Majesty Queen Elizabeth II 2018
hoofd van de H. Philippus | Leonardo da Vinci

(zwart krijt)
Royal Collection Trust | © Her Majesty Queen Elizabeth II 2018

Hoogtepunten van de tentoonstelling
Dankzij de immense veelzijdigheid van Da Vinci’s hand bewonder je tijdens de tentoonstelling schitterende tegenpolen, van een prachtige Mona Lisa-achtige dame tot stoere krijgers in het heetst van de strijd. In de karikaturale schetsen (die afkomstig zijn uit de collectie van de Britse koningin Elizabeth) zie je dat de grootmeester de meest bizarre types heeft vereeuwigd.

studie van de hoofden van twee krijgers (ca. 1504-05) | Leonardo da Vinci
(zwart krijt of houtskool, sporen van rood krijt)
Boedapest, Szépmüvészeti Múzeum
studie van het hoofd van een krijgsman in profiel (ca. 1504-05) | Leonardo da Vinci
(rood krijt op lichtroze geprepareerd papier)
Boedapest, Szépmüvészeti Múzeum

De ‘Mona Lisa onder de tekeningen
De tentoonstelling omvat ook voorstudies voor schilderijen, zoals Hoofd en schouders van een jonge vrouw (circa 1490). Dit bruikleen van de Biblioteca Reale in Turijn is voor het eerst in Nederland te zien. Waarschijnlijk vormde het de basis voor het schilderij Madonna in de grot (1483-85).

Het is zo mooi, dat het ook wel de ‘Mona Lisa onder de tekeningen’ wordt genoemd. Da Vinci-kenner Sir Kenneth Clark noemde het zelfs ‘one of the most beautiful drawings in the world’.

Dit werk laat ook heel goed zien dat Leonardo linkshandig was: de arcering is duidelijk van linksboven naar rechtsonder gezet.

Het museum is natuurlijk bijzonder trots dat het zulke bijzondere bruiklenen mag verwelkomen. Omdat het kwetsbaar werk op papier betreft, zullen de meeste schetsen na de tentoonstelling weer lange tijd worden opgeborgen in de collecties van onder meer Windsor Castle, het Louvre, de Galleria degli Uffizi en het British Museum. Kortom, een once in a lifetime-kans voor een bijzondere kennismaking met Leonardo da Vinci!

In een aparte ruimte toont het Teylers Museum ook werk van de vele navolgers van Da Vinci. Zo kun je goed zien hoe ver Leonardo zijn tijd vooruit was, hoe geniaal deze alleskunner was.

hoofd van de H. Simon | Leonardo da Vinci
(rood krijt op rood geprepareerd papier)
Royal Collection Trust | © Her Majesty Queen Elizabeth II 2018

Voorstudies van Het Laatste Avondmaal
Heel bijzonder zijn de drie voorstudies van Het Laatste Avondmaal, waaronder het portret van Judas, een van de vijf kopstudies van de apostelen van de wereldberoemde muurschildering in het klooster van de Santa Maria delle Grazie in Milaan die bewaard zijn gebleven.

studie voor het hoofd van Judas (ca. 1494) | Leonardo da Vinci
(rood krijt)
Royal Collection Trust | © Her Majesty Queen Elizabeth II 2018

Het Teylers Museum wijdt een speciale ruimte aan dit uitzonderlijke kunstwerk. Het werk zelf kan uiteraard niet reizen, maar het zal als replica op origineel formaat te zien zijn, met daar tegenover een replica op ware grootte van de bijzondere versie van Het Laatste Avondmaal uit de abdij in Tongerlo. Zo ontdek je wat Da Vinci oorspronkelijk voor ogen stond met dit baanbrekende kunstwerk.

Het Museum van de Verwondering
If Leonardo would have been in Teylers Museum, he would have been in heaven. It’s just the perfect temple for art and science,’ aldus Walter Isaacson, die de biografie van Da Vinci schreef.

Da Vinci was namelijk niet alleen een kunstenaar, maar ook een uitvinder. Hij bedacht onder meer vliegmachines, een fiets en militair geschut. Hij zag kunst en wetenschap niet als losse ‘werelden’, voor hem waren ze zeer nauw verbonden.

Hoe zou uomo universalis Leonardo da Vinci naar de collectie van het Teylers Museum, boordevol collecties van kunst en wetenschap, hebben gekeken? Een speciale route voert langs fossielen, gesteenten en uitvindingen waar de talentvolle Da Vinci al over nadacht.

Zijn inzichten noteerde hij in talloze schetsboeken. Het museum koppelt deze nu aan stukken uit de collectie, waardoor op een unieke manier zichtbaar wordt hoe modern zijn gedachtespinsels waren.

Praktische informatie

De Da Vinci-tentoonstelling is te zien tot en met 6 januari 2019 in het Teylers Museum aan het Spaarne 16 in Haarlem. Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag, van 10.00 tot 18.00 uur. Let op: tickets zijn uitsluitend online te bestellen, via de speciale website voor de Da Vinci-tentoonstelling.

Nog meer Da Vinci in Haarlem

Ciao tutti-lezer Anita woont in de Schagchelstraat in Haarlem en wist ons te vertellen dat daar vijftien grote foto’s komen te hangen van Haarlemmers en mensen uit Vinci: Hals meets Vinci. Zo ontmoet de bakker uit Haarlem de bakker uit Vinci en zie je de oudste inwoner van Haarlem én de oudste van Vinci. Zeker een kijkje waard!

foto: Fjodor Buis | Vist Haarlem

Lees meer over Da Vinci

Lees als voorproefje op de tentoonstelling alvast deze artikelen over Leonardo da Vinci:

*Vinci – het geboortedorp van Leonardo da Vinci
*Vliegen met Da Vinci
*De personen achter Het Laatste Avondmaal
*Da Vinci’s wijngaard in Milaan
*Leonardo da Vinci – een leven vol lijstjes
*Vicchiomaggio & Vignamaggio – Da Vinci’s inspiratiebronnen
*Een verloren Da Vinci
*De vinger van Da Vinci

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *