Ga op pad met onze City Walks!

Weer terug bij Galileo Galilei

Vandaag zijn we weer terug in Pisa, de stad van Galileo Galilei waar we eerder deze maand, op Galileo’s sterfdag, al even waren. De stad heeft helaas niet veel meer herinneringen aan de grote wetenschapper. Vooruit, het vliegveld van Pisa is naar hem vernoemd, maar zeg nou zelf, een museum was meer op zijn plek geweest. Daarvoor moeten we echter naar Florence, maar voordat we daar later deze week heen reizen, nog een prachtig verhaal over het genie uit Pisa.

Galileo liep namelijk niet met zijn ideeën te koop. We weten allemaal dat hij het in het openbaarheid brengen van zijn meningen en gedachten heeft moeten bekopen met een langdurig huisarrest. Maar ook voor die tijd was Galileo voorzichtig en nam hij bij het optekenen van zijn bevindingen alle voorzichtigheid in acht.

Het was misschien ook wel een beetje eerzucht dat hem ertoe dwong zijn aantekeningen niet eenduidig te noteren. Want stel dat een andere wetenschapper ze zou lezen en met zijn ontdekkingen aan de haal zou gaan?

Wat het motief ook was, feit is dat Galileo zijn aantekeningen niet letterlijk noteerde. Net zoals Da Vinci zijn aantekeningen meestal in spiegelschrift noteerde, bedacht Galileo een manier om zijn bespiegelingen cryptisch weer te geven. Hij vond een oplossing in het optekenen van anagrammen. Een anagram is een woord of zin, gevormd uit de letters van een ander woord of een andere zin maar in een andere volgorde.

Dat was precies wat Galileo deed – en waar hij heel wat uren op gepuzzeld moet hebben. Zo noteerde hij toen hij twee raadselachtige vlekjes aan weerszijden van Saturnus zag: SMAISMRMILMEPOETALEVMIBVNENVGTTAVIRAS. Zowel de Toscaanse ambassadeur in Praag als Johannes Kepler, die hij hierover had bericht, konden er geen touw aan vastknopen.

Kepler deed echter wel een poging het raadsel op te lossen en vond: Salve umbistineum geminatum Martia proles (Heil, stralende tweelingzoons van Mars), waaruit hij opmaakte dat Galileo had ontdekt dat Mars twee manen had. Nu weten we dat dat inderdaad klopt, maar toentertijd waren de manen van Mars ver buiten bereik van Galileo’s telescoop. De juiste oplossing van het anagram was Altissimum planetam tergeminum observavi (Ik heb de hoogste planeet drievoudig gezien).

Een maand later ontdekte Galileo de schijngestalten van Venus. Hij maakte van zijn waarneming een notitie voor Giuliano De’ Medici, die luidde: Haec immatura a me jam frustra legunturoy (Dit onvolwassene heb ik vergeefs gelezen). Wederom deed Kepler een poging de letters in de juiste volgorde te zetten. Het duidt op een knappe geest dat hij er wederom iets van weet te maken, namelijk: Macula rufa in Jove est gyratur mathemarum (Een rode vlek op Jupiter draait mathematisch rond).

Inderdaad heeft Jupiter een rode vlek, maar die had Galileo nog niet gezien. Hoe knap Kepler dus ook met Galileo’s letters goochelde, hij zat er wederom naast. De juiste oplossing was: Cynthiae figuras aemulatur mater Amorum (De moeder van Amor (Venus dus) imiteert de vormen van Cynthia (dus de maan)). Opmerkelijk is wel dat Galileo in geen enkel anagram de naam van de hemellichamen waarover hij schrijft noemt. Dat deed hij ongetwijfeld om het oplossen van zijn raadsel te bemoeilijken – hij kon immers niet voorzichtig genoeg zijn…

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *