Ga op pad met onze City Walks!

Titiaan & Tiepolo

Of het toeval was of een vooruitziende blik, vlak voor vertrek had ik in mijn koffer nog een beetje ruimte weten te creëren voor twee boeken die nu wel heel goed van pas kwamen: De kunst van het kijken – Italiaanse renaissance schilderkunst en Het roze van Tiepolo.

De kunst van het kijken werpt een nieuw licht op de Italiaanse renaissanceschilderkunst. In begrijpelijke taal en chronologische volgorde worden aan de hand van 180 meesterwerken van bekende kunstenaars als Botticelli en Mantegna, Perugino en Leonardo da Vinci, Rafael en Michelangelo, Correggio en Titiaan evenveel basisbegrippen uit de renaissance toegelicht.

Concepten en specifieke termen worden glashelder  verklaard; symbolen en vormelijke evoluties klaar en duidelijk belicht. Zorgvuldig uitgekozen details, korte biografische beschrijvingen en boeiende commentaarteksten maken van dit boek de perfecte inleiding op de kunst en cultuur van de Italiaanse renaissance.

Uiteraard ontbreken de grote Venetiaanse schilders niet. Bellini, Carpaccio, Giorgione, Tintoretto, Titiaan, Veronese… ze passeren allemaal de revue. Aan de hand van een van Bellini’s schilderijen, Meisje dat haar haar kamt, wordt het gebruik van de spiegel uit de doeken gedaan:

‘In het eerste kwart van de zestiende eeuw speelde de spiegel een ambivalente hoofdrol in de schilderkunst, als een waar magisch voorwerp. Als attribuut van de Hovaardigheid en de Wellust (twee hoofdzonden) zijn er negatieve connotaties mee verbonden: de spiegel was als het ware het standaardgereedschap van vrouwen die mannen tot zonde wilden verleiden. Maar in eenzelfde culturele context kon de spiegel ook precies de tegenovergestelde betekenis hebben, en werd hij een instrument van deugd en (zelf)kennis. Het zijn in dat geval allegorieën op de Wijsheid en de Wetenschap of Kennis die hem vasthouden. Dat leidt tot fascinerende resultaten: in de Venetiaanse schilderkunst biedt de spiegel de mogelijkheid om de vrouwelijke schoonheid diepgaand en vanuit diverse gezichtspunten te bewonderen.’

De kunst van het kijken brengt de kunstwerken tot in detail tot leven – je ziet dingen die je anders nooit zou hebben opgemerkt, waardoor een bezoek aan de Romeinse musea ineens een stuk interessanter wordt. Maar ook voor thuisblijvers is dit een geweldig boek, je reist als het ware door de tijd aan de hand van de belangrijkste kunstwerken.

Voor wie zich liever op één schilder concentreert, is Het roze van Tiepolo een aanrader. Zoals de titel al doet vermoeden, staat de Venetiaanse schilder Tiepolo centraal. Giovanni Battista Tiepolo was de favoriete kunstenaar van de wereldlijke en kerkelijke vorsten in achttiende-eeuws Europa. In opdracht van aartsbisschoppen en koningen beschilderde hij plafonds in kerken en paleizen, van de residentie van de aartsbisschop van Würzburg tot de muren van het koninklijk paleis in Madrid.

Maar Tiepolo had ook een donkere kant. Zijn geheimen en fantasieën vertrouwde hij toe aan zijn gravures, waarvan hij er drieëndertig maakte, de Capricci en de Scherzi. Op iedere gravure staan totaal verschillende en verontrustende personages afgebeeld: esoterische oosterlingen, mannelijke en vrouwelijke saters, uilen en slangen, en zelfs Pulcinella en de Dood.

Deze gravures van Tiepolo werden lang als louter decoratief beschouwd, hun verborgen betekenis werd niet begrepen. Daarmee overkwam hun hetzelfde als veel verhalen en objecten uit de klassieke en vroegmoderne tijd. Dit gegeven inspireerde Roberto Calasso. Hij gelooft immers dat de moderne mens niet zonder mythen kan, omdat niet alles verklaarbaar en controleerbaar is. Zo kijkt hij ook naar het werk van Tiepolo, en dat levert een even verrassend als diepgaand boek op. Vol bewondering beschrijft hij hoe Tiepolo ons, voordat de grauwsluier van de Verlichting de goden aan het zicht onttrok, een laatste blik op hun wereld gunde.

Roberto Calasso verrast met een prachtig boek over de voor mij relatief onbekende Tiepolo, dat je als lezer, mede dankzij de vele afbeeldingen van de gravures en schilderijen van Tiepolo, een compleet beeld geeft van deze Venetiaanse schilder, van zijn schitterende plafondschilderingen tot zijn duistere etsen. Een aanrader!

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *