Ga op pad met onze City Walks!

Lessen uit Rome

Vandaag gaat de Maand van de Geschiedenis van start. Tijdens de feestelijke openingsavond op 4 oktober presenteert Historisch Nieuwsblad het Maand van de Geschiedenisboek Lessen uit Rome van Fik Meijer, dat tijdens de Maand van de Geschiedenis voor slechts € 4,95 te koop is. In dit boek vraagt Meijer zich af of de oplossingen die de oude Romeinen bedachten voor de vreemdelingenproblematiek ons vandaag de dag nog van pas komen.

Kunnen de ingezetenen van de Europese Unie lering trekken uit de wijze waarop de opname van nieuwkomers in de grote metropool Rome verliep? Zijn de negatieve uitlatingen van elitaire Romeinen over de grote aantallen immigranten vergelijkbaar met de harde woorden van sommige moderne politici? Kan de onverdraagzame opstelling van de Romeinen tegenover het opkomende christendom ons nog lessen leren in onze omgang met de islam? En staan we aan de vooravond van een ongekende instroom van vreemdelingen vergelijkbaar met de volksverhuizingen die het Romeinse rijk ontwrichtten?

Fik Meijer geeft in Lessen uit Rome antwoorden uit het verleden en biedt perspectief op de toekomst. Een fragment:

‘Rome moet op nieuwkomers een verpletterende indruk hebben gemaakt. Als ze vanuit Ostia langs de Tiber lopend van verre de contouren van de stad zagen opdoemen, zullen ze zich wel eens hebben afgevraagd waar ze aan waren begonnen en of ze zich in die bruisende metropool staande zouden kunnen houden. Rome was niet te vergelijken met alle andere destijds bekende grote steden, ook niet met Alexandrië of Antiochië, die in de hellenistische tijd opvallend waren verfraaid en als wonderen van architectuur te boek stonden.

Keizer Augustus had zijn idee om van Rome een waardige hoofdstad van het rijk te maken vormgegeven: zijn omvangrijke bouwprogramma zette de toon voor een totale omvorming van de stad. Buit uit pas veroverde gebieden, de opbrengsten van belastingen in Egypte én zijn privévermogen verschaften hem daarvoor de benodigde financiële middelen. In de ruim veertig jaar van zijn regeringsperiode is er altijd wel ergens in Rome gebouwd. Augustus was aan het einde van zijn leven zo trots op de metamorfose die Rome had ondergaan dat hij er in zijn politieke testament uitgebreid gewag van maakte.

De aan hem toegeschreven uitspraak ‘ik trof een stad van baksteen aan en liet een stad van marmer achter’ zegt veel over de verwezenlijking van zijn droom. Zijn opvolgers wilden eveneens bijdragen aan de grandeur van Rome, vaak ter meerdere eer en glorie van zichzelf, en hebben de stad nog verder verfraaid. Keizer Trajanus (98–117), die de stad verrijkte met een immens forum,markthallen, een basiliek en bibliotheken, verwierf de reputatie Rome opnieuw te hebben gesticht en werd om die reden zelfs met Romulus vergeleken.

Het was voor nieuwkomers niet eenvoudig hun weg in Rome te vinden. Een inburgeringscursus ontbrak, en de Romeinen ontvingen de vreemdelingen bepaald niet met open armen. Een sociale politiek was er evenmin: migranten stonden er alleen voor. Alleen Romeinse proletariërs met burgerrecht die als stemvee van nut konden zijn voor de leden van de elite mochten op een (geringe) materiële ondersteuning rekenen en later op een maandelijkse hoeveelheid graan. De nieuwkomers die niet konden steunen op verwanten, vrienden of landgenoten zullen zich geregeld eenzaam hebben gevoeld.

De wijken waarin de migranten terechtkwamen boden geen vrolijke aanblik. Ze bestonden vooral uit smalle straatjes met grauwe flatgebouwen, waarvan de funderingen geregeld bezweken onder het geweld van het wassende water van de Tiber. In deze primitieve behuizing moesten nieuwkomers zich zien te redden. Het was een risicovol bestaan, omdat in de kleine flatjes van soms niet meer dan vijf bij vier meter altijd brandgevaar dreigde. Er was weliswaar een verordening die de bewoners van bepaalde wijken verbood in huis te koken om hun karige broodmenu met een ‘warme hap’ te veraangenamen, maar slechts weinigen hielden zich daaraan.

Als de vlammen hoog oplaaiden, zaten de bewoners van de hoogste appartementjes als ratten in de val. Maar ook als acute rampspoed uitbleef, was het wonen in die flatjes allesbehalve prettig. Er heersten gebrekkige hygiënische omstandigheden. Ziektekiemen tierden welig. Aansluitingen op het riool waren er niet. Overal slingerde huisvuil rond, omdat Rome geen vuilophaaldienst kende. De mensen werden geacht hun straatjes zelf schoon te houden,maar in de praktijk kwam daar niet veel van terecht.’

Over Fik Meijer
Fik Meijer (1942) werd in 1992 bijzonder hoogleraar in de Zeegeschiedenis en Maritieme Archeologie van de Klassieke Oudheid aan de Universiteit van Amsterdam. In 1999 werd hij daar benoemd tot gewoon hoogleraar Oude Geschiedenis. Sinds 2007 is hij met emeritaat. Meijer is een veelgelezen en veelgeprezen auteur van talloze artikelen en boeken over de oudheid en aanverwante onderwerpen. Fik Meijer is ambassadeur van de Maand van de Geschiedenis en geeft in oktober diverse lezingen. Een overzicht van zijn lezingen tijdens de Maand van de Geschiedenis is te vinden op www.maandvandegeschiedenis.innl.nl/fikmeijer.

Over de Maand van de Geschiedenis
Tijdens de Maand van de Geschiedenis 2011 bieden culturele organisaties in heel Nederland een gevarieerd en toegankelijk programma dat jong en oud aanspreekt. Het thema van dit jaar is ‘Ik en wij’ en gaat over de vele aspecten van de Nederlandse identiteit. Geïnteresseerden kunnen bijvoorbeeld op zoek gaan naar de herkomst van hun achternaam, lezingen bijwonen over typisch Nederlandse reclame of ontdekken hoe gastarbeiders in de periode 1960-1980 inwoners werden van de Gooi- en Vechtstreek. Kinderen kunnen ervaren hoe mensen in andere culturen rouwen en herdenken, een draaiorgeldiploma behalen of een game spelen en een eigen familiewapen verdienen. Een compleet overzicht van alle activiteiten staat op www.maandvandegeschiedenis.innl.nl.

Op 22 oktober vindt in de Zuiderkerk in Amsterdam de Nacht van de Geschiedenis plaats. Hoogtepunt is de uitreiking van de Libris Geschiedenis Prijs aan de auteur van het beste historische boek van 2011. Cabaretier Raoul Heertje presenteert een afwisselend programma met interviews, historische filmfragmenten, muziek en optredens van onder anderen de Britse romanschrijfster A.S. Byatt, Aaf Brandt Corstius, Jean Pierre Geelen en Hans Goedkoop. Zie voor meer informatie www.nachtvandegeschiedenis.innl.nl.

Tijdens de Maand van de Geschiedenis (die nog tot en met 31 oktober duurt) is het boek Lessen uit Rome van Fik Meijer voor nog geen 5 euro te koop.

Lessen uit Rome
Fik Meijer
ISBN 9789085710547
€ 4,95

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *