Na het bezoek aan de San Domenico gisteren staat vandaag de Duomo van Siena op het programma. Al van ver buiten de stad zie je de zwart-wit gestreepte klokkentoren boven de rode daken van Siena uitsteken, als een trotse wachter die zijn directe omgeving continu in de gaten houdt.

De Duomo moest de grootste kerk ter wereld worden. De eerste steen werd gelegd in 1210, maar de eerste honderd jaar werden er nog regelmatig wijzigingen aangebracht in het ontwerp. Het zou tot ver in de veertiende eeuw duren voor de kerk zo goed als voltooid was. Alhoewel, eigenlijk is de kerk nog steeds niet af. Verbaas je niet over de onvoltooide muur als je een toegangskaartje voor de kerk en/of het museum koopt. Naast de prachtige façade steekt deze onvoltooide bakstenen muur wel erg karig af. Deze bakstenen muur moest de buitenzijde gaan vormen van de Duomo Nuovo, waarvoor de kerk die er nu nog steeds staat als dwarsschip moest dienen.

Na voltooiing van dit enorme project zouden de inwoners van Siena de grootste kerk ter wereld hebben. De hoge kosten en een pestepidemie maakten echter een einde aan dit ambitieuze plan. De bouwwerkzaamheden werden per direct stopgezet, hetgeen ervoor heeft gezorgd dat aan de rechterkant van de Duomo een onvoltooid stuk muur staat. Zo kun je vandaag de dag nog steeds goed zien hoe groot de kathedraal wel niet had moeten worden…

Zowel aan de binnen- als aan de buitenkant van de Duomo zijn zwart en wit de overheersende kleuren, hetgeen niet verrassend is in de stad waarvan het wapen, de balzana, bestaat uit een zwarte en een witte streep. Naast deze steeds terugkerende kleurencombinatie is er in de Duomo ontzettend veel moois te bekijken.

Duccio di Buoninsegna maakte bijvoorbeeld het prachtige ronde venster in de voorgevel, met de dood, de hemelvaart en de kroning van Maria als onderwerp. Het raam dat nu in de gevel te zien is, is een kopie. Het origineel kun je bewonderen in het Museo dell’Opera Metropolitana, waarvan de ingang rechts in de Duomo Nuovo (de nooit voltooide muur van de nieuwe kerk) te vinden is.

Onder de kroonlijst steken heel wat pausen hun hoofden naar buiten. Om precies te zijn 171 pausen uit de vijftiende en zestiende eeuw kijken neer op de toegestroomde bezoekers en Sienezen die de kerk met een bezoek vereren.

In een zijkapel staat een tragische Johannes de Doper van Donatello. Het schijnt zijn eerste werk te zijn dat hij hier heeft vervaardigd na zijn terugkeer uit Padua. De prachtige kansel met afbeeldingen uit het Evangelie is van de hand van Nicola Pisano, die een dergelijk kunststuk ook al voor de Duomo van Pisa had gemaakt.

Een ander hoogtepunt in de Duomo is de Libreria Piccolomini, die een waardevolle verzameling handschriften bevat. Daarover vertel ik jullie morgen meer – over dit kleine stukje kathedraal is zoveel te vertellen en zoveel te laten zien, dat ik daar graag wat uitgebreider bij stil wil staan.

Het allermooist van de Duomo in Siena is echter niet deze bibliotheek maar de vloer, die bestaat uit 57 verschillende vlakken met mozaïek en inlegwerk. Er is van alles te zien: Bijbelse verhalen, sibillen, deugden, verhalen uit de geschiedenis van Siena… In de vloer bevindt zich tevens een labyrint, waar boetelingen op hun knieën overheen kruipen om vergeving te vragen voor hun zonden.

Vasari noemde de vloer van de Duomo ooit ‘de mooiste en fraaiste vloer aller tijden’. Ook ik moet bekennen dat ik nooit eerder zo’n prachtige kerkvloer zag – en ik heb er heel wat mogen aanschouwen. Helaas is de vloer niet altijd (helemaal) te zien. Om te voorkomen dat de afbeeldingen nog verder beschadigd raken, zijn ze vaak afgeplakt of bedekt. Slechts bij bijzonder gelegenheden wordt de vloer in al zijn glorie getoond. Gelukkig kun je in het museum dat bij de Duomo hoort een afbeelding van de gehele vloer zien, zodat je een goede indruk krijgt van de overweldigende schoonheid van de vloer.

Een van de meest opvallende mozaïeken is de wolvin van Siena, helemaal vooraan in het midden, die wordt omringd door acht andere dieren die allemaal een bevriende stad vertegenwoordigen. We zien onder andere Pisa met een konijn, Rome met een olifant, Florence met een leeuw en Viterbo met een eenhoorn, In de vier hoeken vier kleinere Toscaanse steden: Grosseto, Massa, Volterra en Pistoia.

Boven de wolvin zien we het rad met de Romeinse rijksadelaar, een verwijzing naar Rome als middelpunt van de wereld. Daarboven de berg van de wijsheid. De verleidelijke Fortuna draagt de hoorn des overvloeds, maar staat wankel op een bol en een boot met een afgebroken mast. Het zeil dat ze draagt bolt op in de gunstige wind, maar de verstandigen wenden zich van haar af en gaan op weg naar de top van de heuvel. Hun weg wordt bemoeilijkt door slangen en losliggende kiezels, maar boven wacht hun Socrates, die een palm krijgt aangereikt van Fortuna, en Crates, die de wereldse rijkdommen in zee gooit.

Het laatste mozaïek in deze middelste rij, vlak onder de enorme zeshoek in het midden van de kerk, toont het rad van fortuin, waaraan ongelukkigen zich onder toeziend oog van vier filosofen (in de hoeken) als aan een laatste strohalm vastklampen.

Rondom deze afbeeldingen zie je allemaal sibillen uit alle delen van de wereld die toentertijd bekend waren, met spreuken die verwijzen naar de bijbel.

In de middenruimte is de vloer versierd met verhalen uit het Oude Testament, zoals de kindermoord van Bethlehem, de onthoofding van Holofernes, het offer van Isaac en de verbanning van Herodes. Een kleine greep uit de taferelen:

Vasari had inderdaad gelijk, deze prachtige vloer kent geen gelijke! Het enige nadeel is dat de mooiste delen zoals gezegd vaak afgeschermd zijn, zodat je echt geluk moet hebben wil je vloer in al zijn glorie kunnen bewonderen. Duimen dus, tijdens een bezoek aan Siena!