mrt 03

Op pad met Piranesi

Citta - Stad 1 reactie »

Na de onverwachte ontmoeting met het Venetiaanse ververtje in Rome, ga ik vandaag op pad met Giovanni Battista Piranesi. Niet letterlijk natuurlijk, want deze begenadigde kunstenaar is al meer dan tweehonderd jaar dood. Dankzij het boek Rome: van Piranesi naar nu – van kopergravure naar nu van Leo Smink dient Piranesi echter nog steeds als gids door de Eeuwige Stad.

Piranesi werd begin achttiende eeuw geboren in de buurt van, jawel, Venetië. De stad laat me hier in Rome gewoonweg niet los… Piranesi had het echter al op vrij jonge leeftijd gezien in het noorden en trok naar Rome, waar hij werd overweldigd door de vele – veelal tot ruïnes vervallen – monumenten van de stad.

Hij zag het Forum Romanum, het Pantheon, het Colosseum en alle andere bijzondere plekken in Rome als een decor van de eeuwenlange gebeurtenissen die de loop van onze geschiedenis zo enorm hebben beïnvloed. Dit besefte men al in de renaissance, maar vooral in de achttiende en de negentiende eeuw ging men in Rome (en andere archeologische sites als Pompeï en Herculaneum) daadwerkelijk op onderzoek uit naar restanten van oude kerken, zuilen en gebouwen.

Piranesi was zich zeer bewust van deze groeiende belangstelling. Hij heeft deze monumenten of de ruïnes van oude bouwwerken dan ook – zoals wij tegenwoordig met onze fotocamera’s doen – in kopergravures vastgelegd. Deze etsen werden in zijn tijd zo populair dat er een echte handel ontstond. Op het hoogtepunt van zijn carrière had hij zijn eigen drukkerij en verkocht hij afdrukken van zijn etsen, als ware het ansichtkaarten, aan met name Engelsen die Rome bezochten in het kader van een zogenaamde Grand Tour.

Ik begin mijn tocht met Piranesi op het Piazza della Rotonda, het pleintje voor het Pantheon dat toch wel een van mijn meest geliefde plekken in Rome is. Ik schreef al eerder dat ik hier meestal direct heen wandel als ik in Rome ben teruggekeerd. Op de treden van de fontein, aan de voet van de obelisk, Rome aan me voorbij zien trekken, Romeinen en toeristen langs elkaar heen zien snellen en het Pantheon te zien oprijzen, staat garant voor thuiskomen. Voor aarden in de stad die al eeuwen door dezelfde stenen ademt maar toch steeds weer anders is.

In de tijd van Piranesi zag het er hier nog heel anders uit. Met het boek op schoot bestudeer ik de opvallendste verschillen. Het plein was in Piranesi’s tijd allereerst veel ruimer, veel opener dan nu. Het Pantheon moet er in die tijd nog grootser uitgezien hebben, zonder aan alle kanten ingesloten te zijn door gebouwen. De marktkraampjes (die volgens de aantekeningen van Piranesi samen een vismarkt vormen) hebben plaats gemaakt voor restaurants en terrassen.

Het opmerkelijkst zijn de twee torentjes die het Pantheon sieren. Vorig jaar oktober wijdde ik daar al een stukje aan (voor wie het gemist heeft: via deze link lees je er meer over), naar aanleiding van een schets van Maarten van Heemskerck waar ik toevallig op stuitte. De torentjes zijn ontworpen door Gian Lorenzo Bernini, in opdracht van paus Urbanus VIII. Begin negentiende eeuw zijn ze weggehaald en sindsdien rusten ze in vergetelheid.

Als ik door het boek blader en Piranesi’s etsen bekijk, gaat dat voor meer dingen op. Niet allemaal zo ingrijpend en opvallend als de torentjes van Bernini, maar bijzonder genoeg om daar eens dieper in te duiken. Zo wandel je met Piranesi door twee verschillende Romes: het Rome uit zijn tijd, dat nog veel geheimen prijs te geven heeft, en het Rome van nu, dat die geheimen vaak diep in zich verborgen houdt. Eens kijken of Piranesi helpt die geheimen te onthullen…

Daarvoor moeten we op pad, dus ik sla het boek dicht, werp nog eenmaal een blik op de plek van de verdwenen torentjes en wandel verder, in de voetsporen van Piranesi, de geschiedenis in…

Wie mee wil wandelen, in Rome of vanuit een lekker luie stoel thuis, leest en kijkt mee in

Rome: van Piranesi naar nu – van kopergravure naar foto
Leo Smink
ISBN 9789085709282
€ 19,50 (ex. verzendkosten)
te bestellen via www.oleo-italia.nl

PS Er is ook weer nieuws over mijn eigen boek. Dat is nog niet in hetzelfde stadium als het boek over Piranesi, maar David van Iersel van De Boekenmakers, de heren van Studio Denk en ik hebben gisteren heerlijk zitten puzzelen met de vorm waarin alle verhalen en foto’s gegoten gaan worden. We hebben ons, zoals de foto’s al een beetje laten zien, gebogen over verschillende kleurstellingen, lettertypes, symbooltjes, hoofdstukaanduidingen etcetera etcetera. Ook staan dankzij Annemarie en Annelie van De Boekenmakers nu alle puntjes op de i in de tekst.

Het wachten is nu op de definitieve opmaak, waarmee Studio Denk komende week aan de slag gaat. Maar ik zit ondertussen niet stil en heb samen met de uitgeverij iets leuks bedacht waarmee we trouwe bloglezers alvast een extraatje bieden. Vanaf komende week kunnen jullie namelijk voorintekenen op mijn boek. Dat betekent dat je het boek als eerste in de bus krijgt, zodra het beschikbaar is. Maar dat is nog niet alles: bij iedereen die voor 15 april bestelt, neemt uitgeverij De Boekenmakers de verzendkosten voor zijn rekening en zorg ik desgewenst voor een persoonlijke boodschap in het boek. Voor elke 25ste besteller hebben we bovendien nog een extra verrassing in petto. Voordat jullie nu al allemaal massaal gaan bestellen: zodra deze actie van start gaat en bestellen mogelijk is, laat ik jullie dat hier nog even weten. Hopelijk met een klein voorproefje van een aantal pagina’s uit het boek. Nog eventjes geduld dus…

Getagd met: • • • • • • • • •
aug 18

Estate Romana – Romeinse zomer

Citta - Stad 1 reactie »

Nu ik zo onverwacht nog een weekje in Rome ben beland, geniet ik volop van alle festiviteiten die worden georganiseerd ter ere van de Estate Romana, de Romeinse zomer.

Voor alle Romeinen die de zomerhitte trotseren en voor iedereen die de stad gedurende de zomermaanden bezoekt, heeft Estate Romana veel leuks in petto. Van begin juni tot 17 september kun je door de hele stad genieten van film, theater, muziek, dans, literatuur, kinderactiviteiten, kunst en vele andere openluchtevenementen. De meeste evenementen vinden plaats in en rond de bekende toeristische trekpleisters als Villa Borghese, het Forum Romanum en de Thermen van Caracalla. Een unieke gelegenheid om deze Romeinse bezienswaardigheden in een heel ander licht te zien!

Een kleine greep uit het aanbod voor de komende weken:

Ara Pacis in Colori
Tot 8 september kun je elke woensdagavond de Ara Pacis, het vredesaltaar van keizer Augustus, aanschouwen in de kleuren die het ooit moet hebben gehad. Een geavanceerde digitale projectie zorgt ervoor dat je een betoverende stap terug in de tijd kunt doen. Een geweldig initiatief, dat ze eigenlijk op meer plaatsen in Rome zouden moeten kunnen uitvoeren. Stel je eens voor hoe het Forum Romanum er in kleur uit zou zien…

Films aan de Tiber
Het Tibereiland verandert elk jaar in een grote openluchtbioscoop. Tijdens het zomerse filmfestival, dat bekend staat onder de naam Isola del Cinema, worden bekende en minder bekende films vertoond. Daarnaast zijn er wervelende modeshows, spectaculaire optredens en heerlijke (wijn)proeverijen.

Piranesi, Rembrandt delle Rovine
Hoe zag Rome eruit in de tijd van Goethe? Het Casa di Goethe neemt je mee terug in de tijd, naar een Rome dat er niet meer is, ook al zijn er nog steeds veel sporen van terug te vinden. De expositie is gewijd aan het werk van Giovanni Battista Piranesi. Zijn Vedute di Roma laten de antieke en klassieke monumenten van de Eeuwige Stad vaak net even van een andere kant zien dan wij nu gewend zijn.

In zijn werk over Piranesi’s leven noemde Giovanni Ludovico Bianconi Piranesi ook wel ‘Rembrandt delle Rovine’ – de Rembrandt van de puinhopen. Dit was overigens bedoeld als compliment, aangezien Bianconi vond dat Piranesi de dode gebouwen en hopen steen weer een ziel wist te geven. Het Piazza del Popolo, het Colosseum, het Piazza Navona – alle hoogtepunten van Rome bezie je even door andere ogen.

La Dolce Vita – Stars and celebrities in the Italian fifties
Nu het precies veertig jaar geleden is dat de film La Dolce Vita voor het eerst in de bioscoop te zien is, wordt de film en het gevoel dat deze voor veel mensen vertegenwoordigt geëerd met een grootse expositie. De Mercati di Traiano bieden onderdak aan meer dan honderd foto’s uit de periode 1950-1960. De foto’s brengen de tijd van La Dolce Vita weer tot leven – je zou er zo in willen duiken. Droom lekker weg bij het Italië waarin alles mogelijk leek, waar de cinema hoogtijdagen beleefde en waar de komst van Coca Cola een grote belofte leek voor de toekomst…

Villa Celimontana Jazz Festival
Het park van Villa Celimontana is ongetwijfeld het mooiste decor voor jazzmuziek! Het licht van honderden kaarsen en fakkels geven de plek een magische uitstraling. Een wijntje erbij, wat lekkere hapjes van de volop aanwezige eetkraampjes en je wilt nooit meer terug naar huis! Houd je meer van klassieke muziek, dan kun je terecht bij het Theater van Marcello waar bijna elke avond een klassiek stuk wordt opgevoerd.

Cisterna delle Sette Sale
Dat de Romeinen hun tijd ver vooruit waren, wisten we natuurlijk al wel. Hun bouwwerken zaten zo ingenieus in elkaar dat ze de eeuwen zo goed hebben doorstaan dat wij er nog elke dag van kunnen genieten. Ze waren ook meesters in het aanleggen van riolering, waterleidingen en aquaducten.

Deze enorme ‘waterput’ is daar misschien wel het best bewaarde voorbeeld van: een fascinerend systeem van communicerende vaten van enorme omvang (ze konden wel 8 miljoen liter water bevatten) moest het nabijgelegen thermencomplex van Trajanus van vers water voorzien. De Cisterna delle Sette Sale is normaal nooit toegankelijk voor publiek, dus grijp je kans!

Ook in de zomermaanden hoef je je in Rome dus zeker niet te vervelen! Ik zou er bijna een weekje voor bijboeken…

Getagd met: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
jun 29

Een andere kijk op de Sint-Pieter

Citta - Stad Geen reacties »

Vandaag is het dubbel feest in Rome: het is namelijk de feestdag van de heiligen Petrus en Paulus, die volgens de overlevering beiden op deze dag (en zelfs binnen het zelfde uur) zouden zijn gestorven. Goethe was in 1787 in Rome ten tijde van de feestelijkheden ter ere van Petrus en Paulus en tekende het volgende dagboekfragment op:

Rome, 30 juni 1787

‘Het grote Petrus- en Paulusfeest is eindelijk ook gekomen; gisteren zagen we de verlichting van de koepel en het op de Engelenburcht aangestoken vuurwerk. De verlichting wekt de indruk van een gigantisch sprookje, men gelooft zijn ogen niet. Aangezien ik sinds kort alleen de dingen zie en niet, zoals vroeger, bij en naast de dingen wat er niet is, moeten het zulke grote spektakels zijn, wil ik er plezier in hebben. Ik heb er op mijn reis een stuk of zes geteld, en dit spektakel is dan natuurlijk een van de voornaamste.

De fraaie contouren van de colonnade, kerk en vooral koepel, eerst in een vurige omtrek te zien en daarna, wanneer het uur voorbij is, in een gloeiende massa, zijn uniek en schitterend. Als men bedenkt dat het reusachtige bouwwerk op dit moment alleen tot steiger dient, zal men wel begrijpen dat zoiets nergens anders op aarde kan bestaan.

De hemel was klaar en helder, de maan scheen en dempte het vuur van de lampen tot een aangenaam schijnsel, maar op het laatst, toen alles door die tweede verlichting in gloed werd gezet, doofde het maanlicht. Het vuurwerk is mooi vanwege de plaats waar het gebeurt, maar haalt het niet bij de verlichting. Vanavond krijgen we beide nog eens te zien.

Ook dat is voorbij. Een mooie heldere hemel en volle maan, waardoor de verlichting minder fel was en het helemaal op een sprookje geleek. De fraaie contouren van kerk en koepel als het ware in een vlammende opstand, een grandioos en bekoorlijk gezicht.’

Voor wie vandaag niet in Rome is, verklap ik graag een andere mogelijkheid om de Sint-Pieter in al zijn glorie te aanschouwen zonder onder de voet te worden gelopen door hordes toeristen. Je moet er wel even de Aventijn, een van de zeven heuvelen van Rome, voor beklimmen, maar dan krijg je als beloning de meest bijzondere kijk op de Sint-Pieter!

Boven op de heuvel ligt het Piazza dei Cavalieri di Malta, het Plein van de Cavalerie van Malta. Het plein is in 1765 in opdracht van de Venetiaanse kardinaal Rezzonico aangelegd door Giovanni Battista Piranesi. Aan beide kanten van het plein zie je obelisken, zuilen, trofeeën en cipressen. Aan de noordkant van het plein ligt de priorij van de orde van de Maltezer Ridders, tevens de thuisbasis van de grootmeester van de orde. De orde van de Maltezer Ridders werd gesticht door kooplieden uit Amalfi, een kustplaats ten zuiden van Napels, om zieken in het Heilig Land te verzorgen. De Orde groeide later uit tot een waar leger, dat vocht tegen de Turken om het katholiek geloof veilig te stellen en de opmars van de islam tegen te gaan. De ridders noemden zich in eerste instantie Johannieters of Rhodos-ridders, totdat Karel V hun na de val van Rhodos het eiland Malta schonk. Vanaf dat moment stond de orde bekend als de Orde van Maltezer Ridders, ook buiten het eiland.

Het prioraat zetelt nu niet meer in dit gebouw maar aan de Via Condotti (bij de Spaanse Trappen). Hoewel de grootmeester nog steeds de belangen van de sociaal werkzame ‘ridders’ vanuit Rome behartigt, kunnen de ridders zelf afkomstig zijn uit elk land ter wereld. Toch kan niet iedereen zomaar worden toegelaten: je moet twee eeuwen van adellijke komaf kunnen bewijzen voordat je lid van de orde kan worden.

De oude priorij behoort officieel nog wel toe aan de orde en daarmee niet aan de stad Rome; net als het plein ervoor en de kerk Santa Maria dell’Aventino. Dit stukje Rome is dus feitelijk geen Rome, maar extraterritoriaal gebied, vandaar ook de militairen die altijd op het plein op wacht staan. De priorij mag zonder speciale toestemming niet worden betreden en de poort is dan ook altijd gesloten, maar dat maakt het uitzicht op de Sint-Pieter juist zo bijzonder! Je kijkt namelijk door het sleutelgat van de poort.

Ga even door de knieën, knijp een oog dicht en je ziet de koepel van de Sint-Pieter zoals je hem nog nooit eerder zag, scherp afgetekend tegen de Romeinse hemel, met een symmetrische rij groene bomen ervoor die je oog als het ware naar de koepel toe leiden. Bellissimo!

Getagd met: • • • • • • • • • • • • • •
preload preload preload