dec 26

Een prachtig beeld van Maria

Letteratura - Boeken Geen reacties »

We kunnen ons in Italië geen Kerstmis voorstellen zonder een afbeelding van de Heilige Familie, van het kindje Jezus, van Maria. Toch is het niet altijd zo geweest dat deze afbeeldingen gemeengoed waren en breed geaccepteerd werden. In haar recent verschenen boek De kracht van de ongebonden vrouw vertelt Clarissa Pinkola Estés over de regels die deze beeltenissen mogelijk maakten en veilig stelden:

‘Paus Leo en andere pausen hebben lang geleden regels opgesteld ter bescherming van de kunstwerken die de mensen spiritueel toegewijd in leven en dood liet houden, ongeacht van welk huis, dorp, koninkrijk of welke berg, ongeacht rang of stam of verwantschap men afstamde.

Het idee was om de heilige beeltenissen niet langer weg te houden van de mensen, noch ze te beschadigen, en de mensen er op geen enkele manier van af te sluiten, want de mensen hielden ervan en waren afhankelijk van de heilige krachten achter de beeltenissen. Dus vooral de kracht van de Moeder van God weghouden van haar kinderen, haar beschadigen of opsluiten werd door de pauselijke wet illegaal.

Pauselijke verklaringen, encyclieken, en oecumenische concilies vanaf de achtste eeuw tot heden namen de kwestie zonder dubbelzinnigheid op. De bescherming van wat heilig is voor de familie gelovigen was duidelijk, een verkondiging op het Tweede Concilie van Nicaea in 787 luidt:

… wij decreteren met uiterste precisie en zorg dat, zoals de figuur van het geëerde en levensgevende kruis, de gerespecteerde en heilige beeltenissen, geschilderd of gemaakt van mozaïek of van ander geschikt materiaal, moeten worden getoond in de heilige kerken van God, op heilige instrumenten en liturgische gewaden, op muren en panelen, in huizen en op openbare wegen; deze zijn de beeltenissen van onze Heer, God en Verlosser, Jezus Christus, en van onze Vrouwe zonder zonde, de heilige draagster van God, en van de gerespecteerde engelen en van alle vrome heilige mensen. Hoe vaker ze in representatieve kunst worden gezien, hoe meer degenen die ze zien aan hen zullen worden herinnerd en zullen verlangen naar hen die dienen als voorbeeld, en deze beeltenissen eervol zullen begroeten en respectvol zullen vereren…

[…] Er is meer bescherming voor ‘… afbeeldingen van Christus, de Gezegende Maagd Maria en de Heiligen’, met volledige erkenning ten aanzien van ‘degenen die [vernietiging] hebben gepleegd van de eerbiedwaardige afbeeldingen in verleden tijden in onze koninklijke stad’, hoe degenen die ‘voor ons hebben geregeerd ze hebben vernietigd en ze hebben onderworpen aan ongenade en schade: laat hen die het heilige en de eerbiedwaardige afbeeldingen niet eerbiedigen geëxcommuniceerd zijn!’

Daarbij nodigde paus Benedictus XVI afgelopen jaar allerlei kunstenaars uit in het Vaticaan, waarbij hij hen vroeg nieuwe en wonderbaarlijke schilderijen en beeldhouwwerken voor de Moederkerk te maken. In de prachtige Sixtijnse Kapel drukte hij een behoefte uit aan inspirerende kunst ten behoeve van verering. Omringd door de magnifieke fresco’s van Michelangelo zei hij in zijn toespraak: Dank u wel voor uw talent, u kunt het hart van de mensheid aanspreken, individueel en collectief gevoel aanraken, dromen en hoop naar boven brengen, de horizon van kennis en van menselijke betrokkenheid verbreden.’

Gelukkig hebben veel kunstenaars in de loop der eeuwen prachtige Maria’s, Heilige Families, engelen en andere bijbelse figuren in marmer of met het penseel gemaakt, zodat we daar, zeker in deze decembermaand, van kunnen genieten. Afgelopen maand zagen we al heel wat Annunciaties en gisteren de Heilige Familie met de herders van Ghirlandaio, en uiteraard zullen er komend jaar nog meer mooie Maria’s voorbij komen, in januari eerst vergezeld van de drie wijzen.

Meer lezen over Maria? De kracht van de ongebonden vrouw is een inspirerende bundeling verhalen, gedichten, zegeningen en collages voor iedereen die zich wil verbinden met de kracht van Maria. Het boek geeft een prachtig beeld van Maria in al haar verschijningsvormen. Het is een hartverwarmende ode aan de Grote Moeder. ‘Ze heeft duizenden namen, duizenden huidskleuren, duizenden gewaden, ze is de beschermvrouwe van woestijnen, bergen, sterren en oceanen. Ze komt tot ons in letterlijk miljoenen afbeeldingen, maar haar kern is slechts één groot Zuiver Hart,’ schrijft Clarissa Pinkola Estés in haar eerste boek van lange adem sinds haar wereldwijde bestseller De ontembare vrouw.

De kracht van de ongebonden vrouw
Clarissa Pinkola Estés
ISBN 9789069639659
€ 19,90
uitgeverij Altamira

Getagd met: • • • •
dec 19

Annunciatie in Antwerpen

Curiosita - Weetjes Geen reacties »

Nadat Simone Martini de Annunciatie in bladgoud voor de Duomo van Siena had voltooid, vertrok hij naar Avignon. Een van de eerste schilderingen die hij daar zou hebben gemaakt, is het Orsini Polyptiek. De opdracht voor dit draagbare reisaltaar kreeg Martini van kardinaal Napoleone Orsini, die in die tijd eveneens in Avignon woonde en werkte.

Het altaar bestond oorspronkelijk uit acht panelen. Twee panelen bevatten het wapen van de Orsini-familie, twee panelen beeldden de Annunciatie uit (Martini schilderde de engel op het ene paneel, Maria op het andere) en de vier overige panelen waren scènes van de kruisweg. De acht panelen zijn helaas niet meer bij elkaar en bevinden zich nu in drie verschillende musea (het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, het Louvre in Parijs en de Staatliche Museen in Berlijn).

Gelukkig is de Annunciatie nog compleet. Beide panelen zijn te bewonderen in Antwerpen, normaal gesproken in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, maar tot eind 2012 bij de tentoonstelling Vijf eeuwen beeld in Antwerpen, in het nieuwe Museum Aan de Stroom (MAS). De taferelen van de Annunciatie zijn op de achterkant van de Kruisweg-panelen geschilderd. Zo bevindt Maria zich op de achterkant van Calvarie, en staat aartsengel Gabriël met zijn rug tegen Kruisafneming. Hoewel Martini Maria nog steeds als bedeesd en een beetje angstig afbeeldt, is haar houding niet meer zo sterk als op de Annunciatie die we gisteren zagen.

Martini toont zich een meester in detail. Kijk maar eens naar de prachtig versierde rand van Maria’s mantel, of naar de rand die zowel om de afbeelding van de engel als om die van Maria is geschilderd.

Martini’s oog voor detail komt overigens bij de overige taferelen nog sterker tot uiting. Links op Calvarie schilderde hij de Romeinse soldaat Longinus, die de zijde van de gekruisigde met zijn lans doorboort. Opvallend zijn de uitgesproken emoties van Maria Magdalena aan de voet van het kruis en de vrouwen die zich links om Maria bekommeren. De klemtoon ligt op het fysieke, zichtbare lijden en niet op de geestelijke smart. Dezelfde expressiviteit zien we terug bij de toeschouwers op het tafereel Kruisafneming. Hier zien we, knielend aan de voet van het kruis, bovendien de opdrachtgever van het altaar, kardinaal Napoleone Orsini.

Het zou fantastisch zijn om de acht panelen nog eens samen te zien, maar zo vlak voor Kerstmis kun je in Antwerpen in elk geval genieten van de helft van de panelen, met als hoogtepunt de Annunciatie. Een klein stukje Italië dicht bij huis!

Getagd met: • • • • • • • • • • • •
dec 18

Annunciatie in bladgoud

Citta - Stad Geen reacties »

Het Uffizi in Florence herbergt eveneens een prachtige Annunciatie van Simone Martini, die oorspronkelijk in de Dom van Siena te zien was. Hoewel we niet veel weten over het leven van Martini, is wel met zekerheid vast te stellen dat hij in 1284 in Siena werd geboren.

Voor zover bekend is, schilderde hij tussen zijn twintigste en vijfentwintigste een aantal Madonna’s, waarbij hij zich vooral laat inspireren door stadsgenoot Duccio di Buoninsegna. Opvallend is het gebruik van bladgoud, hetgeen veel navolging zal vinden door schilders uit Siena en omgeving. We zullen straks zien dat hij dit bladgoud ook volop gebruikte voor zijn Annunciatie. Deze eerste Madonna’s van Martini vind je in de Pinacoteca Nazionale di Siena.

Zijn eerste grote opdracht kreeg hij rond zijn dertigste van het gemeentebestuur van Siena. Hij mocht een fresco schilderen in het Palazzo Pubblico in Siena. Het werd een overdonderende Maestà. Vorig jaar juli schreef ik hierover: ‘Wanneer je je blik naar links wendt, sta je oog in oog met een van de mooiste Madonna’s die ooit met penseel en verf is gecreëerd. Deze Maestà, geschilderd door Simone Martini, is meer dan alleen de mooiste Maria die ik ooit heb gezien. Het bijzondere zit hem niet alleen in haar serene gezichtsuitdrukking, in de prachtige gewaden en fijne gezichtjes van haar gevolg, bestaande uit engelen en heiligen. Het is het verhaal erachter dat het schilderij boven het gros van de Maria’s uittilt. Maria zit namelijk onder een baldakijn, waarmee Martini geprobeerd heeft een soort van perspectief aan het tafereel te geven, hetgeen nog vrij ongewoon was in die tijd.’

Simone Martini verlaat Siena en werkt in Assisi aan de Cappella di San Martino (de Sint-Maartenskapel). Nog tijdens zijn werkzaamheden in de basiliek van Assisi wordt hij door Robert van Anjou ontboden in Napels, om een schilderij van zijn kroning te maken. Nadat Martini dit heeft voltooid, keert hij terug naar Assisi om zijn werk met Sint Maarten in de hoofdrol te voltooien.

Rond 1318 keert Martini terug naar Toscane. Hier werkt hij vooral aan polittici (polyptieken, veelluiken), onder andere in San Gimignano en Pisa. In 1325 keert hij terug naar Siena, waar hij wederom een opdracht voor het Palazzo Pubblico uitvoert. Hier schildert hij ook, samen met zijn zwager Lippo Memmi, zijn prachtige Annunciatie in bladgoud, die bedoeld was voor een van de altaren van de enorme Dom.

We zien, zoals gewoon is bij een Annunciatie, aartsengel Gabriël die de blijde boodschap aan Maria brengt. Simone Martini creëerde echter een zichtbaar ontstelde Maria, die zich deels van de engel afkeert en een gezicht als een donderwolk heeft gekregen. Martini laat de woorden van de aartsengel letterlijk uit zijn mond stromen, maar ook dat stelt Maria blijkbaar niet op haar gemak.

Maria en de engel worden geflankeerd door twee heiligen. Links staat de heilige Ansanus, een van de beschermheren van Siena, rechts de heilige Margherita, die volgens de overlevering niet zijn geschilderd door Martini, maar door zijn zwager, Lippo Memmi.

De Annunciatie was tot 1799 te zien in de Duomo van Siena, op de originele plek. In dat jaar werd het paneel echter door de toenmalige groothertog van Toscane, Leopold II, geruild voor twee werken van Luca Giordano. Maria en de engel belandden in het Uffizi in Florence, waar ze nog steeds te zien zijn.

De Florentijnen zijn uiteraard blij met deze aanwinst, maar in Siena zullen ze nog wel eens een traantje hebben gelaten nadat het meesterwerk van een van de grootste schilders van de stad aan Florence was overgedragen…

Getagd met: • • • • • • • • • • • • •
dec 17

Annunciatie van Da Vinci

Citta - Stad Geen reacties »

Da Vinci’s Annunciatie is waarschijnlijk het eerste werk dat de kunstenaar zelfstandig maakte. Hij werkte eraan van 1472 tot 1475, en hoewel het hier en daar van imperfectie getuigt, laten de engel en Maria al zien waartoe Leonardo in staat is: over de kleinste details is nagedacht en de schilder probeerde steeds iets nieuws uit, iets anders, iets revolutionairs.

Zo laat hij Maria hier met driekwart profiel zien, een nieuwe ontwikkeling in de renaissancekunst. Tot dan toe keek Maria je meestal recht aan. Ook de vleugels van de engel zijn spectaculair. Het verhaal gaat dat Leonardo de vleugels heeft gekopieerd van een vogel in vlucht – door goed te kijken hoe een vogel zijn vleugels gebruikte, wist Leonardo ze de suggestie van beweging mee te geven.

De engel houdt een lelie vast, het symbool van reinheid en maagdelijkheid. Zo wordt de boodschap van de onbevlekte ontvangenis nog eens duidelijk onderstreept. Wel vreemd is dat er cipressen te zien zijn; toentertijd kwamen deze bomen, die nu zo kenmerkend zijn voor Toscane, nog niet in Italië voor. Waarschijnlijk zag Leonardo de bomen ooit in een manuscript en kopieerde hij ze hier om de achtergrond vorm te geven.

Schetsen tonen aan dat Leonardo er wel op heeft gezwoegd. Het was tenslotte zijn eerste werk en hij moest goed voor de dag komen. Dat is grotendeels gelukt; zo getuigt bijvoorbeeld de prachtig gebogen arm van de engel, met de in plooien vallende tuniek die door een lint op de bovenarm bijeen wordt gehouden.

Dat Maria’s rechterarm nogal lang is, en dat de lessenaar waarachter ze zit dichterbij lijkt te staan dan zijzelf, ach, dat zijn kleinigheden. Leonardo was immers net twintig toen hij aan dit werk begon – en duidelijk nog een beginnend meester. Maar de talentvolle hand van deze meester laat zich al zien – en daar kunnen wij nog altijd van meegenieten!

Je vindt Da Vinci’s Annunciatie in de Galleria degli Uffizi in Florence, in zaal 15 om precies te zijn. In datzelfde museum hangt een Annunciatie van de Sienese kunstenaar Simone Martini; die bekijken we morgen!

Getagd met: • • • • • • • • • •
dec 16

De mooiste annunciatie: Fra Angelico in Florence

Citta - Stad Geen reacties »

De komende week zien jullie op mijn weblog verschillende Annunciaties voorbij komen. Letterlijk betekent annunciatie verkondiging of aankondiging. Bij de katholieken verwijst dit woord naar de aankondiging van de geboorte van Jezus aan Maria. Het feest vindt dan ook niet in december plaats, maar negen maanden eerder, op 25 maart om precies te zijn.

Omdat de schilderingen nu in aanloop naar Kerstmis volop bezocht worden in de Italiaanse steden, en ze qua sfeer zo mooi passen bij deze periode van bezinning en verwachtingsvol aftellen, zet ik de komende dagen de mooiste annunciaties op een rijtje. Allemaal geven ze een voorstelling van de aartsengel Gabriël, die Maria in haar huis te Nazareth een bezoek brengt en haar meldt dat God haar uitverkoren heeft om de moeder van zijn Zoon te worden:

‘De engel ging haar huis binnen en zei tegen haar: ‘Ik groet u, u die de gunst van de Heer geniet, de Heer is met u.’ Bij deze woorden raakte Maria in verwarring en zij vroeg zich af wat die woorden mochten betekenen. ‘Wees niet bang Maria,’ vervolgde de engel, ‘God schenkt u zijn gunst. Luister: u zult zwanger worden en een zoon ter wereld brengen, en u moet hem Jezus noemen. Hij zal een groot man worden en hij zal Zoon van de Allerhoogste worden genoemd.’ – (Lucas 1:26-38)

We beginnen vandaag met mijn persoonlijke favoriet: de Annunciatie van Fra Angelico, die Maria en de engel vereeuwigde in het klooster van San Marco in Florence. Zodra je bijna boven aan de trap naar de kloostercellen bent, zie je het fresco in al zijn glorie voor je opduiken. Deze eerste aanblik is onvergetelijk – veel bezoekers blijven dan ook halverwege de trap staan om het goed in zich op te kunnen nemen.

Fra Angelico schilderde een loggia met zuilen, waaronder de engel en Maria tegenover elkaar staan. De engel geknield, Maria zittend. Beiden houden hun handen op een bijzondere manier gevouwen tegen zich aan. De monnik heeft deze passage treffend in beeld gebracht. De verwarring en de angst voor wat haar te gebeuren staat zijn van het gezicht van Maria af te lezen; de engel straalt een enorme rust uit.

Op de drempel van de loggia staat geschreven: ‘Virginis intacte cum veneris ante figuram pretereundo cave ne sileatur ave’. Oftewel: Als je komt voor de beeltenis van de maagd, zorg dan dat je nooit vergeet te zeggen ‘ave’, wees gegroet. Ave is namelijk ook het eerste woord dat aartsengel Gabriël tegen Maria zegt.

Het is niet helemaal zeker wanneer Fra Angelico het werk heeft gemaakt. Men vermoedt dat hij de Annunciatie tussen 1450 en 1454 heeft geschilderd, tijdens zijn verblijf in Fiesole, net ten noorden van Florence. Na die tijd vertrok hij namelijk naar Rome, waar hij is begraven in de Santa Maria sopra Minerva.

Naast de grote Annunciatie herbergt het klooster nog een kleine variant van deze voorstelling. Fra Angelico schilderde namelijk in elke kloostercel een kleine afbeelding en voor cel 3 koos hij voor een annunciatie. De engel heeft veel weg van de engel op het grote fresco; Maria heeft hij echter ietwat anders afgebeeld.


Hoewel deze annunciatie veel kleiner is, en daardoor wellicht wat minder indruk maakt dan het fresco boven aan de trap, is hij zeker een bezoek waard – net als de fresco’s in de andere cellen. Het zijn allemaal kleine kunstwerkjes, maar daar zal ik volgend jaar nog wel eens uitgebreid over schrijven.

De volgende annunciatie, die ik morgen zal laten zien, bevindt zich ook in Florence, en is van niemand minder dan Leonardo da Vinci. Om naar uit te kijken!

Getagd met: • • • • • • • • • • •
aug 29

Gebroeders Van Eyck in eieren

Citta - Stad 3 reacties »

Jan en Hubert Van Eyck, beter bekend als de gebroeders van Eyck, schilderden in 1432 Het Lam Gods, een altaarstuk dat zich in de Sint-Baafskathedraal in Gent bevindt. Dit Belgische meesterwerk inspireerde de Oekraïense kunstenaar Oksana Mas, die met haar ei-genzinnige bewerking ervan haar land vertegenwoordigt op de Biënnale in Venetië.

Oksana Mas herschiep delen van het kunstwerk van de gebroeders Van Eyck, dit keer niet opgebouwd uit penseelstreken maar uit beschilderde houten paaseieren. 3.640.000 houten eieren, om precies te zijn, beschilderd door mensen uit 42 verschillende landen. Dat moet een hels karwei zijn geweest: eieren verzamelen, mensen vragen die – in een bepaald kleuraccent – te beschilderen en deze beschilderde eieren vervolgens samenvoegen tot 7 verschillende panelen die elk een klein detail uit Het Lam Gods verbeelden.

Op onderstaande foto’s zie je achtereenvolgens het originele kunstwerk van de gebroeders Van Eyck en de delen die Oksana Mas met haar beschilderde eieren naar Venetië bracht:

De drie mooiste fragmenten worden tentoongesteld op het pleintje voor de San Stae, in de buurt van de Rialtobrug. Wanneer je van het station naar Rialto vaart, heb je vanaf het dek van de vaporetto een prachtig uitzicht op het hoofd van Maria. Vanaf het water zie je waarschijnlijk niet eens dat haar gelaat is opgebouwd uit houten eieren, zo levensecht doet Mas’ kunstwerk aan. Een aantal foto’s van de panelen op dit pleintje aan het water:

Van veraf zie je eigenlijk niet eens dat de stukken zijn opgebouwd uit eieren. Pas van dichtbij zie je dat elk ei een kunstwerk op zich is (uitzonderingen daargelaten…):

Vier andere panelen zijn te zien in de kerk San Fantin, in de buurt van operatheater La Fenice. Persoonlijk vind ik de eieren buiten beter tot hun recht komen, maar het werk van Mas is te bijzonder om deze vier panelen links te laten liggen tijdens je wandelingen door de stad.

Oksana Mas liet zich overigens niet alleen inspireren door de gebroeders Van Eyck. Het is in de Oekraïne al eeuwenlang traditie om met Pasen houten eieren te beschilderen met folkloristische motieven. Het was ook niet de eerste keer dat ze met houten eieren aan de slag ging. In januari 2010 creëerde ze al een uniek portret van Maria, waarvoor ze 15.000 houten eieren gebruikte.

Ze deed precies negen maanden over het maken van dit kunstwerk – een symbolische periode. Deze Maria is te bewonderen in de kathedraal van Kiev. Maar die in de Venetiaanse buitenlucht is stiekem nog veel mooier…

Getagd met: • • • • • • • • • • •
apr 29

Heiliger dan de paus

Citta - Stad 1 reactie »

Mijn rondreis door het zuiden van het Italiaanse schiereiland sluit ik af in Napels. Volgens veel inwoners van het noorden van Italië behoort alles ‘onder Rome al tot Afrika’, maar die mening deel ik zeker niet. Het is anders dan het noorden, zeker, primitiever soms, maar ook authentieker, wijzer, natuurlijker misschien.

In Napels sluipt alweer wat ‘noordelijkers’ in het alledaagse leven. Hoewel de koffie er sterker is dan in Rome en hoewel de mensen er luidruchtiger zijn dan waar dan ook, is de stad de afgelopen jaren georganiseerder geworden. Musea zijn gerenoveerd en kennen veel bredere openingstijden, het openbaar vervoer is stukken beter geworden en het aantal goede restaurants groeit elke maand.

Wat niet verandert is in deze geweldige stad, is de devotie van Maria. Niet God, niet Jezus, maar de onschuldige maagd Maria is het middelpunt van het geloof van de gemiddelde Napolitaan. Er zijn maar liefst 250 verschillende namen waarmee Maria in het Napolitaans kan worden aangeduid! De aanbidding van Maria is vaak ook een openbare gelegenheid; de kleine altaartjes die door de hele stad te zien zijn, worden netjes onderhouden en regelmatig voorzien van bloemen, kaarsjes en briefjes met wensen of juist een handgeschreven dankjewel na het vervullen van een wens – of na een gunstige lotto-uitslag. Maria heeft overal de hand in, aldus de Napolitanen. Ze is hier zeker populairder dan de paus, die in het ‘verre’ Rome zit en zich niets van Napels aantrekt. Een paar altaartjes die ik tijdens mijn wandeling door Napels tegenkwam:

Maar Maria is niet de enige die op deze manier geëerd wordt. Voor Napolitaanse mannen is Maradona minstens zo heilig als Maria, zo niet heiliger. Bij zijn komst naar Napoli waren de voetbalfans – en dat zijn in elk geval alle mannelijke inwoners van Napels – al dolblij, maar toen Napoli in 1987 voor de eerste keer in de geschiedenis de titel landskampioen en de bijbehorende scudetto in ontvangst mocht nemen, kreeg Maradona de status van godenzoon.

Maradona was dé ster van het team en leidde zijn team onder andere naar de finale van de UEFA Cup tegen Stuttgart, die ook nog eens gewonnen werd. Napoli telde mee en Diego Maradona groeide uit tot een fenomeen… In 1990 pakte Napoli zijn tweede landstitel. Na afloop van de competitie startte in Italië het WK. Maradona riep de Napolitaanse fans op om voor zijn thuisland Argentinië te supporteren in plaats van voor het Italiaanse elftal, omdat dat voornamelijk bestond uit spelers uit Noord-Italië. Maar hoe geliefd Maradona ook was, dat ging de Napolitanen toch wat ver. Tijdens de laatste wedstrijd van het seizoen ontvouwden de tifosi van Napoli een spandoek waarop stond: Maradona, jij bent onze liefde, maar Italië is ons bloed.

Toch heeft Maradona altijd een bijzonder plekje behouden in de harten van de Napolitanen. Zo bijzonder dat er in de stad verschillende altaartjes aan hem gewijd zijn. Terwijl ik ze voor jullie op de gevoelige plaat vastlegde, knikte een oud Napolitaans mannetje me vriendelijk toe en legt hij zijn hand op zijn hart. Voor Maradona, die hier heiliger is dan de paus en op gelijke voet staat met Maria!

Getagd met: • • • • • • • •
feb 26

Maskers, mooie kostuums en Maria’s

Italianita - Italiaans nieuws Geen reacties »

Vandaag is het dan zover: het wereldberoemde Carnaval van Venetië gaat weer van start! Tot en met 8 maart genieten inwoners, toeristen en bezoekers van mooi uitgedoste mensen, gekostumeerde bals, feestelijke muziek en bijzonder carnavalslekkers. Het startschot voor alle carnavaleske activiteiten wordt straks op het Piazzetta San Marco gegeven, met een massaal ‘Salute!’ op de klanken van de Italiaanse opera Brindiam.

Ik ben erg benieuwd naar de kostuums die er dan te zien zullen zijn. Aangezien ik op Carnavalsmaandag ben geboren en er dus heel wat carnavalsbloed door mijn aderen stroomt, kan ik me de opwinding van ‘de grote optocht’ nog levendig herinneren. Weken bezig zijn met wat je aan wilt trekken, met het passen van de kostuums, het last minute verstellen van de laatste boorden, lintjes en pompons… Qua thema zit het dit jaar wel goed: met ‘De negentiende eeuw – van Senso tot Sissi, de stad van de vrouwen’ kunnen de kostuums niets anders zijn dan een prachtige ode aan alle vrouwen van Venetië, van vroeger en nu, van jong tot oud!

Hoewel het lijkt alsof het Venetiaanse carnaval altijd al gevierd werd, is dit toch niet helemaal waar. Wat wel buiten kijf staat, is dat het carnaval in Venetië een eeuwenoude traditie is. Er wordt zelfs gezegd dat er al in 1094 jaarlijks een soort carnavalsfeest werd gevierd. Volgens de barista van het barretje waar ik ’s ochtends mijn koffie drink werd het carnaval tijdens de Venetiaanse Republiek een officieel feest, dat ook toen al meerdere dagen duurde. Gedurende een korte periode per jaar mochten de inwoners van La Serenissima de rust en de stilte doorbreken om zich helemaal uit te kunnen leven, waarna ze vervolgens de rest van het jaar weer netjes in het gareel moesten lopen.

De oudste vermelding van het gebruik van maskers in Venetië is teruggevonden in een document dat gedateerd is op 2 mei 1268. Eind achttiende eeuw werd het dragen van maskers echter van hogerhand – men zegt door toedoen van Napoleon – stopgezet. Men moest voortaan herkenbaar over straat. Ook het carnavalsfeest werd aan banden gelegd, hetgeen eigenlijk wel een logisch gevolg was van het maskerverbod. De maskers en kostuums maakten de mensen immers onherkenbaar, waardoor het onderscheid tussen arm en rijk of tussen rivaliserende families werd opgeheven. Zo kon iedereen zich helemaal uitleven en genieten van alle feestelijkheden die in de stad plaatsvonden.

Pas in 1959 herleefde de traditie weer en haalden de Venetianen de maskers van hun voorouders uit de kast. Nu is het carnaval niet meer weg te denken uit de Venetiaanse steegjes; sterker nog: het is tegenwoordig een van de grootste evenementen van de stad. Het Venetiaanse carnaval kent wel heel andere tradities dan het carnaval zoals wij dat kennen. Op de traditionele bals die vooral in het eerste carnavalsweekend worden georganiseerd kun je bijvoorbeeld echt niet in boerenkiel of lieveheersbeestjesoutfit komen opdagen, de dresscode is dan altijd, maar zeker met het thema van dit jaar, historische kledij. En een masker is uiteraard verplicht!

Een van de mooiste tradities, althans voor mij, is de optocht van de Maria’s, die elk jaar aan het begin van de eerste zaterdagmiddag van het carnaval vanaf San Pietro in Castello vertrekt. Aan het hoofd van de stoet schrijdt een gevleugelde leeuw voort, als symbool van Venetië. De leeuw wordt gevolgd door twaalf Maria’s, verbeeld door twaalf mooie Venetiaanse meisjes die herinneren aan de twaalf jonge vrouwen die de Doge tijdens de Venetiaanse Republiek elk jaar ontving om ze te overladen met huwelijksgeschenken. De Maria’s gaan aan kop van een enorm lange stoet, die bestaat uit meer dan vijfhonderd figuranten – die vaak van heinde en verre komen om mee te mogen lopen. Rond 16.00 uur bereikt de stoet het Piazza San Marco, waarna het carnaval echt kan losbarsten.

Een andere traditie die me kippenvel bezorgt, is de Volo dell’Angelo, maar daarover morgen meer. A domani – stasera festeggiamo!

Getagd met: • • • • • • • •
jul 13

Het mooiste plein ter wereld

Citta - Stad 1 reactie »

De eerste aanblik van het Piazza del Campo ontroert me ook dit keer weer. Het begint al op een paar kilometer afstand, als je de slanke Torre del Mangia boven de daken van de huizen ziet uitsteken en steeds dichterbij ziet komen. Naarmate je dichterbij komt, verdwijnt de toren soms achter een groot gebouw, maar niet voor lang. Door de smalle straatjes vang je steeds weer een glimp op van de toren, totdat je door een nauwe doorgang aan de rand van het Piazza del Campo staat en de toren in al zijn glorie kunt aanschouwen.

Het plein vraagt echter om voorrang. Zelden nog heb ik zo’n perfect plein gezien, zo harmonieus. De gebouwen lijken vloeiend in elkaar over te lopen, alsof ze allemaal tegelijk zijn neergezet. Als ik mijn blik langs de gevels laat glijden – in allerlei kleuren, van lichtroze tot terracotta – denk ik eraan hoe het zou zijn om elke ochtend van deze aanblik te kunnen genieten. Een dag die zo inspirerend begint kan alleen maar tot grootse dingen leiden…

Mijn blik dwaalt af naar het plein zelf, de licht aflopende schelpvorm, die precies is aangelegd op de plek waar de drie heuvels waarop Siena is gebouwd samenkomen. De ‘schelp’ wordt door witte strepen in het plaveisel in negen stukken verdeeld, die verwijzen naar de periode dat Siena door een bestuur van negen man werd geregeerd, zo rond 1300.

Deze schelpvorm kwamen we deze maand al eerder tegen; het is tevens het symbool van de Contrada del Nicchio. Niet vreemd dus dat ook in het volkslied van de contrada de vergelijking met het Piazza del Campo naar voren komt:

‘Contrada azzurra come il nostro cielo
dal mare cullata,
conchiglia di corallo coronata,
simile al Campo, ove si corre il Palio.’

Oftewel:

Een contrada met het blauw van onze hemel
van de zacht kabbelende zee,
een schelp, omkranst door koraal, bekroond
net als de Campo, waar de Palio wordt gereden.

Het Piazza del Campo ligt overigens op neutraal gebied; het plein behoort tot geen enkele contrada. Wel eigende Civetta zich het plein vorig jaar even toe, toen de overwinningsmaaltijd die altijd volgt op de Palio niet in hun eigen wijk mocht worden gehouden. Zo had ik het Piazza del Campo nog nooit gezien…

Toch is het plein in de vroege ochtend het mooist. De Torre del Mangia werpt een voorzichtige schaduw op de voorbijgangers, die zich naar hun eerste kopje koffie van de dag spoeden. De duiven wassen zich in het water van de Fonte Gaia, de prachtige fontein die even na 1400 werd ontworpen door Jacopo della Quercia. De fontein ontleent haar naam aan de vrolijke festiviteiten waarmee de bevolking van Siena de komst van het water tot op het Piazza del Campo vierde; gaia betekent namelijk vrolijk.

Ook vandaag de dag hangt er steeds iets van vrolijkheid in de lucht rondom de fontein. Kinderen rennen rondjes, gadegeslagen door hun oma’s die met elkaar de nieuwste roddels uitwisselen. Niets heerlijker dan even te zitten mijmeren te midden van deze dagelijkse ‘drukte’, te midden van de Sienezen, die later op de dag hun huizen opzoeken om de toeristenmassa te ontvluchten.

Ga vooral voor de eerste busladingen toeristen aankomen een kijkje nemen in het Palazzo Pubblico, het stadhuis van Siena dat niet alleen van de buitenkant prachtig is maar tevens de mooiste kunstwerken van de stad herbergt.

In het Museo Civico dat in het Palazzo Pubblico is gevestigd, wandel je van de prachtigste fresco’s over het leven van paus Alexander III naar een zeer minutieus beschilderde kapel met afbeeldingen van klassieke goden, politici, filosofen en de deugden, een monnikenwerk van Taddeo di Bartolo. Ook het houtwerk is tot in detail uitgewerkt, kijk maar eens naar de koorbanken.

In de Zaal van de Wereldkaart verwacht je natuurlijk niets meer of minder dan een wereldkaart, maar die hangt hier nu niet meer. Hoewel in deze zaal eens de kaart van Siena en omgeving (hetgeen door de Sienezen als de wereld werd beschouwd) te bestuderen was, hangen er nu twee meesterwerken van een heel andere orde.

Wanneer je je blik naar links wendt, sta je oog in oog met een van de mooiste Madonna’s die ooit met penseel en verf is gecreëerd. Deze Maestà, in 1315 geschilderd door Simone Martini, is meer dan alleen de mooiste Maria die ik ooit heb gezien. Het bijzondere zit hem niet alleen in haar serene gezichtsuitdrukking, in de prachtige gewaden en fijne gezichtjes van haar gevolg, bestaande uit engelen en heiligen. Het is het verhaal erachter dat het schilderij boven het gros van de Maria’s uittilt. Maria zit namelijk onder een baldakijn, waarmee Martini geprobeerd heeft een soort van perspectief aan het tafereel te geven, hetgeen nog vrij ongewoon was in die tijd.

Aan de muur tegenover deze prachtige Maria hangt Giudoriccio da Fogliano, eveneens van de hand van Simone Martini. Het werk is een aandenken aan de inname van een kasteel door Sienese troepen, onder leiding van deze Giudoriccio da Fogliano. In de naastgelegen zaal, de Sala dei Nove (Zaal van de Negen), hebben de vroegere bestuurders van de stad laten afbeelden hoe een ideaal bestuur eruit zou moeten zien, maar daarover later deze maand meer.

Nog even terug naar het Piazza del Campo. We kunnen de 102 meter hoge Torre del Mangia, het symbool van de stad, natuurlijk niet overslaan. De naam van de toren is een afkorting van de naam van een van de klokkenluiders, Mangiaguadagni. Hoewel de toren bijna op het laagste punt van de stad staat, steekt hij hoog boven alle andere gebouwen uit. Wanneer het nog niet te heet of te druk is, beklim dan alle treden van deze slanke toren. Het uitzicht is de klim meer dan waard; je kijkt tenslotte niet elke dag uit over het mooiste plein van de wereld…

Getagd met: • • • • • • • • • •
preload preload preload