Ik vind het altijd heerlijk indrukwekkend om vanuit de verte een Italiaans dorpje te naderen. De campanile, of klokkentoren, springt vaak als eerste in het oog. Langzaam ontvouwt de schoonheid van het dorp zich en terwijl je steeds dichterbij komt, zie je meer en meer details. Van de silhouetten van kerken en palazzi tot rondvliegende zwaluwen, pratende oude mannetjes en ijsjesetende bambini als je eenmaal midden op het dorpsplein bent aanbeland.

Tijdens een reis door een onbekende streek kan ik me altijd erg verheugen op weer een tochtje naar een nieuwe plek. Welk uitzicht zal er nu weer in mijn geheugen gegrift worden? Welke plek in het dorp zal zich als eerste aan je tonen? Ik had echter niet durven dromen van de eerste aanblik die Pitigliano aan zijn bezoekers biedt:

Het lijkt wel alsof Pitigliano uit het tufsteen omhoog rijst. De natuur draagt als het ware de huizen die de mensen op de tufstenen heuvels hebben gebouwd, of beter nog, uit het tufsteen hebben gehakt. De voor deze streek zo kenmerkende tufo gaat immers naadloos over in de bebouwing.

Pitigliano ligt dan ook niet zomaar op deze plek. Los van het feit dat hier veel tufsteen voor handen is, wat het uithakken van huizen en werkplaatsen vrij makkelijk maakt, ligt het ook heel strategisch boven op een heuvel. Niet verwonderlijk dus, dat de Etrusken hier hun eerste nederzettingen bouwden. In de rotswanden hakten ze grafwanden uit, de zogenaamde colombaria – duiventillen – met kleine hokjes voor de as van de overledenen. Deze grafkelders zijn nog steeds in gebruik, maar nu wordt er vooral wijn bewaard.

De tufsteen creëert optimale omstandigheden voor het bewaren en rijpen van wijn. Het labyrint aan gangen, wijnkelders en ondergrondse opslagplaatsen dat onder de grond is aangelegd, is bijna net zo groot als de stad die je gewoon met het blote oog kunt zien…

Hoe mooi de aanblik op Pitigliano vanuit de verte ook is, we zijn toch ook wel erg nieuwsgierig naar het stadje zelf. Eerlijk gezegd kende ik het alleen door de bijnaam ‘het kleine Jeruzalem’. Toen ik in Siena studeerde, was dat het enige wat we van een klasgenoot die er geweest was over Pitigliano hoorden. Het zou vanaf de zestiende eeuw een grote joodse gemeenschap hebben gekend, die duidelijke sporen in de stad had nagelaten. Dat laatste is zeker waar, zo zagen we tijdens onze wandeling door de stad. Vooral in het voormalige ghetto rondom de Via Zuccari herinnert nog veel aan de joodse gemeenschap die hier ooit woonde.

Vooral in dit voormalige ghetto laat Pitigliano zich van zijn meest pittoreske kant zien:

Toch zou ik Pitigliano zelf nooit ‘het kleine Jeruzalem’ noemen. Het is voor mij eerder de stad van de Orsini’s, een pauselijke familie uit Rome die Pitigliano in 1293 in de schoot geworpen kreeg. Tot die tijd behoorde het stadje toe aan de familie Aldobrandeschi, maar vanwege een huwelijk met de Orsini’s kwam Pitigliano onder Romeinse invloedsfeer.

De Orsini’s zijn ook vandaag de dag nog duidelijk aanwezig in dit verder heerlijk slaperige stadje. Het symbool van deze familie, een beer met een leeuwenkop (orso is beer in het Italiaans), duikt regelmatig op. Natuurlijk bij de toegang naar het Palazzo Orsini, maar ook bij de fontein op het centrale plein, die gevoed werd (en misschien ook nog wel wordt, dat konden we niet ontdekken) door het gigantische aquaduct, dat in 1545 door de familie Orsini is aangelegd.

Het wapen van de Orsini’s siert de toegangspoort naar de kern van Pitigliano. De veelheid aan symbolen intrigeerde ons zo, net als het beertje dat boven op het wapen danste. In tegenstelling tot de beer die de toegang tot het Palazzo Orsini bewaakt, ontbreekt hier de leeuwenkop – het is eerder een schattig circusbeertje dat op zijn achterpoten danst dan een angst inboezemende en gezag uitstralende kolos.

We besluiten het vrolijke van het beertje op het wapen en de tufo waarop Pitigliano is gebouwd te verenigen en strijken neer bij Il tufo allegro (‘De vrolijke tufsteen’) voor een heerlijke pasta naar lokaal recept in een van de tufstenen kelders. Ondertussen genieten we na van die prachtige, onvergetelijke aanblik die we vanochtend vroeg op Pitigliano wierpen. Jammer dat je zo’n eerste indruk nooit meer over kunt doen – mijn enige troost is dat een aantal van jullie zo’n eerste blik op Pitigliano nog tegoed hebben!