apr 14

Parels van Rome

Letteratura - Boeken 1 reactie »

In Parels van Rome, het geschenkboekje van de Week van de Klassieken (zie Ciao tutti van gisteren), neemt Rosita Steenbeek je mee naar Ponza, Ventotene en Capri – drie eilandjes voor de kust van Rome. Ten tijde van het Romeinse rijk deden ze dienst als verbanningsoord voor de politieke elite. De bannelingen kwijnden er echter alles behalve weg; ze leefden in grote luxe. De eilanden zijn tegenwoordig weer in trek bij de Romeinse jetset. Rosita Steenbeek schreef er een persoonlijk reisverslag over waarin geld en macht, rijkdom en weelde centraal staan.

Een fragment:

‘In de vroege ochtend rijd ik met de bus door een langzaam ontwakend Rome naar Stazione Termini. De straten zijn nog donker en de eerste lichten gaan aan in de palazzi, waardoor je een glimp kunt opvangen van de grandeur die achter de gevels verborgen ligt. Aan de andere kant van de open ramen schitteren beschilderde plafonds en wanden, kleurig zoals ooit in de paleizen van de keizers.
We komen langs Palazzo Massimo, waar de wandschilderingen te zien zijn uit de villa van Livia: tuinen vol bloemen, fruitbomen, vazen, beelden en zingende vogels.

Even later zit ik in de trein naar Sicilië, die zal stoppen in Taormina, Catania, Syracuse. De trein zal langs de Valle del Bove rijden, waar de zonnegod zijn runderen liet grazen, langs het Griekse theater van Taormina met de Etna, de werkplaats van Vulcanus als deel van het decor, en uiteindelijk stoppen in de buurt van de hoge witte muren van het Oor van Dionysus. Het is een eiland waarnaar ik altijd heimwee houd.

Maar nu stap ik uit in Formia en ga ik naar een eiland waar ik nog nooit een voet aan wal heb gezet: Ponza, waar niet alleen de hedendaagse jetset van Rome verkoeling zoekt in de zomer maar waar ook de rijken van de oudheid naartoe gingen.

het eiland Ponza

Mijn vriendin Valentina heeft me erover verteld. Ponza zou nog mooier zijn dan het nabijgelegen Ventotene, het eiland waarheen keizer Augustus zijn dochter Julia verbande, en dat ik vorig jaar bezocht. Ponza is niet voor niets het eiland waar de keizer zelf zijn zomervilla bouwde. […]

De trein raast langs Anzio, waar keizer Nero is geboren en waar onlangs een monument voor hem is opgericht. De bevolking van Anzio vond dat dat hem toekwam omdat er onterecht veel kwaad over deze keizer is gesproken. Onder het grote bronzen standbeeld staat geschreven dat het rijk tijdens zijn principaat een periode van vrede kende, van grote luister en belangrijke hervormingen. Aan het strand van Anzio zijn de resten van zijn villa nog te zien. […]

Ik moest zeker Le Grotte di Pilato gaan bewonderen, aan zee, onder de Romeinse villa. Het eiland was niet genoemd naar Pontius Pilatus. Net zoals Germanicus en Britannicus hun namen dankten aan de gebieden die ze hadden overwonnen, had Pilatus zijn naam aan het eiland te danken, omdat hij daar met succes een opstand de kop in had gedrukt. (Anderen zeggen dat hij zo heet omdat hij naar Ponza verbannen werd.)

We suizen door het station van Fondi waar ik vaak uitstap om naar het strand te gaan van Sperlonga, aan dezelfde intieme baai die keizer Tiberius uitverkoos. Vanaf dat strand zie je de grot liggen waarin je vanuit het paleis kon afdalen. Die grot grenst aan de zee en was omgebouwd tot lustoord voor feesten en partijen. Op een platform omspoeld door water werd getafeld te midden van grote beelden en beeldengroepen van figuren uit de Odyssee. Scylla, het veelarmige monster met vrouwentorso dat de boot van Odysseus grijpt, Odysseus die met zijn mannen Polyphemus zijn ene oog uitsteekt. […]

Het moet feeëriek geweest zijn om te tafelen in die grot, omringd door beeldengroepen die tot leven leken te komen in het licht van fakkels en in de weerspiegeling in mozaïeken en water, terwijl er passages uit de Odyssee werden voorgedragen. Niet toevallig liet Tiberius deze figuren uit steen hakken. Odysseus doolde rond aan deze zelfde kust.’

In Parels van Rome dolen ook wij langs deze kust, in het gezelschap van Rosita Steenbeek en haar prachtige verhalen. Dit boek is echter niet gewoon te koop; je krijgt het cadeau bij aankoop van een van de titels die tijdens de Week van de Klassieken (die tot en met 24 april duurt) centraal staan. Kijk voor een overzicht van alle ‘Week van de Klassieken’-titels op www.weekvandeklassieken.nl

Getagd met: • • • • • • • • • •
apr 01

Monumentaal overnachten

In Viaggio - Op reis 1 reactie »

In het vliegtuig terug naar huis las ik een bericht dat mijn vertrek uit la bella Italia iets verzachtte. Zoals jullie wellicht gehoord hebben, deed de gemeente Rome in augustus vorig jaar een noodoproep om sponsors te zoeken voor de restauratie van het Colosseum. Rome heeft het geld voor de dringende grootscheepse restauratie zelf niet voor handen, maar de ambtenaren bedachten wel een creatieve oplossing voor het steeds groter wordende probleem.

In ruil voor een financiële bijdrage mogen sponsoren reclame maken op het tweeduizend jaar oude amfitheater. Een paar maanden geleden werd bekend gemaakt dat de eer het Colosseum te redden te beurt zou vallen aan schoenen- en tassenmerk Tod’s. Dit bedrijf beloofde maar liefst 25 miljoen euro in de restauratie van het eeuwenoude Colosseum te steken.

De gemeente van Rome was tevreden en maakte voorzichtige plannen voor de start van de restauratie. Het was de bedoeling om eind dit jaar van start te gaan. Vanwege het succes besloot de gemeente Rome ook andere monumenten op deze manier aan het benodigde bedrag voor restauratie te helpen. Zo wordt de restauratie van de Piramide van Cestius gefinancierd door een onbekende Japanse ondernemer, die het volledige bedrag dat nodig is voor de restauratie – die begroot is op 1 miljoen euro – op zich wil nemen. De restauratie zou van start gaan zodra de technische onderzoeken zijn afgerond.

De restauratie van het Mausoleum van Augustus is het volgende project van de gemeente Rome. Na de twee eerdere successen hoopt de burgemeester ook hier snel een grote sponsor te vinden, want enige haast is geboden rondom dit bijzondere monument. Rome viert in 2014 namelijk de 2000ste verjaardag van het overlijden van keizer Augustus, en dat wil de stad graag doen met de opening van een volledig gerestaureerde graftombe.

Helaas gooide de catastrofale aardbeving in Japan roet in het eten. De sponsor voor de Piramide van Cestius trok zich helemaal terug, terwijl Tod’s zich opnieuw over het beloofde bedrag buigt. De gemeente Rome zit met de handen in het haar; de geplande restauraties zijn echt noodzakelijk en moeten op korte termijn uitgevoerd kunnen worden. Men wil immers niet dat het Colosseum verder afbrokkelt, en dat er – net als in mei 2010 – stenen naar beneden vallen. Mocht er iemand door zo’n vallende steen geraakt worden, dan is de ramp niet te overzien.

De gemeente Rome wil dat uiteraard voorkomen en daarom heeft men afgelopen weken op een nieuwe oplossing gebroed. Dezelfde ambtenaar die het idee voor sponsoring heeft bedacht, wist wederom een geschikte oplossing te verzinnen. Nog niet zo lang geleden werden de voormalige gladiatorenvertrekken van het Colosseum opnieuw voor het publiek toegankelijk. Deze kamertjes, die zich onder het oppervlak van de arena bevinden, werden vroeger gebruikt door de gladiatoren. Hier bereidden ze zich voor op een gevecht, hier beten ze hun nagels tot bloedens toe af of deden ze schietgebedjes voor een voorspoedig verloop van het naderende gevecht.

Op dit moment wordt er in allerijl gewerkt aan een plan om deze kamertjes geschikt te maken voor Romereizigers die graag op een bijzondere plek willen overnachten. De helft van de voormalige gladiatorenvertrekken wordt omgebouwd tot gastenverblijven, met een luxe bed, een kleine badkamer en – zeker gezien de historie van deze plek uniek – gratis wifi. De gemeente Rome hoopt dat deze bijzondere overnachtingsmogelijkheid zo populair wordt dat de restauratie alsnog in het najaar van start kan gaan.

Het plan wordt ook uitgewerkt voor de Piramide van Cestius, al moet de gemeente Rome hier eerst nog wachten op de benodigde vergunningen. Met het geld dat de overnachtingen in de Piramide op gaan brengen, wil de gemeente Rome ook het Mausoleum van Augustus opknappen. Het is namelijk – helaas – uitgesloten dat mensen in het mausoleum kunnen overnachten, daarvoor is het graf van Augustus in een te slechte staat.

Ik droom alvast weg van een nachtje in het Colosseum, zeker als straks het zwembad naast het amfitheater weer open is (zie Ciao tutti van 19 augustus 2010) Daarom, net als de Romeinse keizers ooit naar de gladiatoren gebaarden als ze hen besloten te sparen, alvast een opgestoken duim voor de creatieve Romeinse ambtenaar die zo’n bijzondere overnachtingsmogelijkheid wist te creëren!

Getagd met: • • • • • • • • •
aug 20

Augustus in Rome

Citta - Stad Geen reacties »

Als je in augustus in Rome bent is een wandeling door Rome in de voetsporen van keizer Augustus eigenlijk een must! Die gaan we vandaag dan ook maken, en wie niet in Rome is wandelt aan de hand van de beschrijving hopelijk net zo makkelijk mee. Maar eerst iets over het leven van keizer Augustus.

Augustus heette bij zijn geboorte nog geen Augustus. Hij werd op 23 september 63 voor Christus in Rome geboren als Gaius Octavianus. Zijn moeder was een nicht van Gaius Julius Caesar. De kleine Gaius Octavianus was dus een achterneef van de grote Caesar. Toen Gaius Octavianus net vier jaar was, overleed zijn vader. Het was niet meer dan logisch dat Caesar zich over de jongen ontfermde en zich om hem bekommerde. Zijn naam werd toen Gaius Julius Caesar Octavianus.

Na de moord op Julius Caesar in 44 voor Christus ontbrandde in Rome een machtsstrijd tussen Marcus Antonius (de consul van Caesar), ene Lepidus (een legeraanvoerder) en de toen 18-jarige Gaius Octavianus, die Caesar in zijn testament had aangewezen als zijn opvolger. De drie mannen besloten Rome vijf jaar lang gezamenlijk te besturen, waarmee ze het zogenaamde triumviraat in het leven riepen.

Na enige tijd werd Lepidus uit het driemanschap gezet. De twee overgebleven mannen leken het goed met elkaar te kunnen vinden. Hun onderlinge band werd nog eens versterkt doordat Marcus Antonius in het huwelijk trad met Octavia, de zus van Octavius. Het huwelijk was echter niet alleen rozengeur en maneschijn. Marcus Antonius kreeg namelijk al snel een verhouding met de koningin van Egypte, Cleopatra. De machtsstrijd tussen de twee rivalen Antonius en Octavianus laaide tot ongekende hoogte op en mondde in 31 voor Christus zelfs uit in een oorlog.

In een zeeslag voor de Griekse kust wist een van de legers van Octavianus de soldaten van Cleopatra en Antonius te verslaan. Het paar zag geen andere uitweg dan naar Egypte te vluchten, waar ze volgens vele bronnen zelfmoord pleegden. Ook de zoon van Cleopatra en Julius Caesar, Caesarion, overleefde het niet; hij werd vermoord. Octavianus lijfde Egypte in bij het Romeinse Rijk en maakte zich meester van de goedgevulde schatkist. Daarmee werd Octavianus op 32-jarige leeftijd de onbetwiste heerser over het Romeinse Rijk.

Octavianus macht nam langzaam maar zeker toe en in 27 voor Christus kende de senaat hem de eretitel ‘Augustus’, oftewel ‘de verhevene’ toe. Tegelijkertijd kreeg hij vele nieuwe privileges en verantwoordelijkheden. Zo was hij niet langer opperbevelhebber van het leger, maar werd hij ook benoemd tot opperpriester (pontifex maximus).

Augustus wilde oorlog en onrust in het Romeinse Rijk vermijden. Hij probeerde opstanden steeds vroeg de kop in te drukken. Mede dankzij zijn ingrijpen kenden de Romeinen een relatief lange periode van vrede, die ook wel de pax romana wordt genoemd. Tweehonderd jaar lang stond het Romeinse Rijk in het teken van voorspoed, opbouw en vooruitgang in plaats van oorlogen en plunderingen.

Augustus stierf in 14 na Christus tijdens een reis naar Campanië. Hij bereikte dus de zeer respectabele leeftijd van 76 jaar. Hij had 45 jaar geregeerd en daarmee een belangrijke stempel gedrukt op het Romeinse Rijk. Zijn sporen vinden we dan ook nog overal in Rome terug.

Zo maakte hij zelf nog een handgeschreven overzicht van zijn daden (res gestae divi Augusti), dat onder andere terug te vinden is in zijn Mausoleum. Dit is misschien wel de plek in Rome die nog het meest aan hem herinnert.

Wat er nu uitziet als een hoop stenen overdekt met gras en wilde bloemen was ooit de grafheuvel van keizer Augustus. Augustus begon nog tijdens zijn leven aan de bouw van het gigantische monument. Het was dan ook een enorme klus, aangezien het mausoleum een diameter van 87 meter heeft en ongeveer 45 meter hoog is.

Toen Augustus overleed prijkte er nog een enorm verguld bronzen standbeeld van hem op het dak. Rondom was de grafheuvel bedekt met cipressen en oleanders. De buitenste muren van het gebouw waren bekleed met marmer. Aan beide kanten van de ingang stond een obelisk van roze graniet, die de herinnering aan de overwinning op Egypte levend hield. De obelisken waren bijna 15 meter hoog.

Helaas is er nu niet veel meer over van de aanblik die het mausoleum ooit gehad moet hebben. De obelisken zijn echter nog steeds te bewonderen, al vind je ze nu niet meer bij de ingang van het mausoleum van Augustus. Ze bevinden zich nu op het Piazza dell’Esquilino, aan de achterzijde van de Santa Maria Maggiore, en op het Piazza del Quirinale, als onderdeel van de fontein met de Dioscuren voor de deur van het presidentieel paleis.

Je kunt het mausoleum helaas niet bezoeken, maar mocht je een glimp op kunnen vangen van het binnenste, dan zou je het volgende zien. In de centrale grafkamer bevonden zich de gouden urnen met de as van keizer Augustus zelf, van zijn vrouw Livia, van zijn kleinzonen Lucius en Gaius Caesar, van zijn zus Octavia en van zijn neef Marcellus, die voorbestemd was om hem als keizer op te volgen.

Om de centrale grafkamer heen werden verschillende nissen gebouwd waar de rest van de familie een laatste rustplaats vond. Hier stonden ooit de urnen van Augustus’ schoonzus Agrippa, net als die van Tiberius en die van Caligula. De urn van Julia Domna, de vrouw van Septimus Severus, is hier pas veel later neergezet. Nerva, de opvolger van de vermoorde Dominitianus, liet zijn urn hier om staatsbelangen neerzetten. Hij was helemaal geen familie van keizer Augustus, maar wilde zo aantonen dat hij wel het bewind van de keizer had voortgezet door opnieuw een periode van voorspoed en rust over het Romeinse Rijk af te dwingen.

Na de dood van de keizer werden bronzen platen op het mausoleum aangebracht, waarop de tekst van de daden van keizer Augustus te lezen was. Deze tekst had Augustus zoals gezegd zelf laten optekenen, volgens de overlevering door de Vestaalse Maagden, die immers ook zijn testament beheerden. Van deze ‘Handelingen van de vergoddelijkte Augustus’ (res gestae divi Augusti), werden kopieën gemaakt die op verschillende plaatsen in het rijk werden opgehangen. De platen zijn helaas verloren gegaan, maar een vernieuwde versie van de tekst is nu te lezen op de muur van het gebouw van de Ara Pacis, net om de hoek.

In het begin van de Middeleeuwen raakte het mausoleum langzamerhand in verval. In de twaalfde eeuw werd het in gebruik genomen door de familie Colonna, die het grafmonument liet ombouwen tot een versterkte burcht. In 1241 kwam het bouwwerk in handen van paus Gregorius IX, die het deels liet afbreken. Datgene wat overbleef is later zelfs gebruikt als wijnberg, tuin en theater. Nadat Mussolini het theater in 1930 heeft laten afbreken, zijn wetenschappers in 1936 begonnen met het vrijleggen en conserveren van het antieke monument. Maar het oogt nog steeds als een grote berg stenen, puin en groen te midden van de stadse drukte…

Gelukkig is er meer van Augustus bewaard gebleven dan alleen zijn graf. Hij werd geboren op de Palatijn, een van de zeven heuvelen van Rome. Augustus bleef er een groot deel van zijn verdere leven wonen. Het huis van Augustus is deels toegankelijk voor publiek. In de hal aanschouw je het resultaat van een enorme frescopuzzel. Archeologen hebben duizenden verbrokkelde stukjes weer op de juiste plek weten te zetten, zodat je nu een vrij goed beeld krijgt van hoe het hier in de tijd van Augustus uitgezien moet hebben. In de naastgelegen ontvangst- en eetkamer komen de rode muren je bijna net zo tegemoet als duizenden jaren geleden. Je zou bij wijze van spreken zo willen aanschuiven! Ook de slaapkamer is al helemaal gerestaureerd; de nimfen dansen er op de muren.

De studeerkamer van keizer Augustus biedt het mooiste uitzicht. Ook hier weer helder beschilderde wanden en een booggewelf waarop de overgebleven resten van de plafondschilderingen zijn aangebracht. Het is bijna niet te geloven dat dit de tand des tijds zo goed heeft doorstaan, of dat ze tweeduizend jaar geleden dit soort prachtige dingen wisten te maken. Ook de overige kamers worden langzaam maar zeker blootgelegd en in ere hersteld. Het is wel een gepuzzel, dus het duurt nog wel even voordat het hele huis te bezichtigen is.

Even verderop vind je het huis van Livia, de vrouw van Augustus. De prachtige fresco’s die ooit haar huis sierden zijn nu te bewonderen in het museum Palazzo Massimo alle Terme, vlakbij station Termini.

Hier vind je ook een meesterlijk standbeeld van keizer Augustus, waarbij de plooien van zijn mantel levensecht lijken. Je komt Augustus in het museum nog wel vaker tegen, onder andere een aantal keren als borstbeeld.

Na een bezoek aan het mausoleum, de Palatijn en het Palazzo Massimo alle Terme is zomaar weer een warme augustusdag in Rome voorbij. Keizer Augustus duikt echter op nog veel meer plekken in de stad op. Uiteraard kun je ook op het Forum Romanum en op de Fori Imperali nog in de voetsporen van de keizer treden, en kom je in de meeste Romeinse musea wel een of meerdere beelden van hem tegen. Die inscriptie op de Ara Pacis blijkt in Rome dus zeker niet gelogen!

Getagd met: • • • • • • • • • • • • •
preload preload preload