Van en over de Etruskische cultuur zijn weinig teksten overgeleverd. Archeologische grafvondsten vormen daarom een belangrijke informatiebron. In het kader van het onderzoek voor de tentoonstelling Etrusken. Vrouwen van Aanzien – Mannen met Macht is het Europese project Etruscanning 3D opgestart. Dit project wordt geleid door het Allard Pierson Museum en is een samenwerkingsproject tussen diverse musea en onderzoeksorganisaties uit Nederland, België en Italië.
In het gebied waar de Etrusken leefden, het huidige Toscane en delen van Umbrië en Lazio, bevinden zich verschillende dodensteden (necropolen) en zijn duizenden graven uitgehouwen in de rotsen. Beroemd zijn vooral de graftombes van Cerveteri, waar alle details uit de architectuur in de rotsen zijn gehouwen, en de beschilderde graven in Tarquinia. Hier zijn voornamelijk graven van Etruskische aristocraten en edelen gevonden.
De wandschilderingen in de graven bij Tarquinia laten vaak een geïdealiseerde weergave van de werkelijkheid zien. Toch vertellen de tombes en necropolen veel over de Etruskische cultuur: de graven uit Cerveteri lijken soms ingericht als ondergrondse huizen waar de doden in voortleven. De dodensteden hadden vanaf de zesde eeuw voor Christus een stratenplan en specifieke architectuur, net zoals in de echte steden.
De vondsten uit deze graven zijn voor een groot deel overgebracht naar plaatselijke musea. Na opgravingen in de negentiende eeuw verhuisden de belangrijkste schatten naar de nationale musea in Rome en Florence, en ook naar buitenlandse musea. Bruiklenen uit deze collecties zijn nu te zien tijdens de dubbeltentoonstelling in Leiden en Amsterdam. Maar hoe weten we nu waar deze voorwerpen in de graven lagen en hoe deze graven er verder uitzagen?
Etruscanning houdt zich specifiek bezig met de mogelijkheden van driedimensionale reconstructie en visualisatie van Etruskische tombes. Dit leidt tot nieuwe wetenschappelijke inzichten in de grafcultuur van de Etrusken en waardevolle nieuwe archeologische informatie. De Etruskische graven worden minutieus gescand en alle grafvondsten zijn opnieuw onderzocht. De 3D-reconstructie die hiermee wordt ontwikkeld, is interactief en reageert op loopbewegingen van de individuele bezoeker, die zich hiermee als het ware in de tombe waant.
De partners in het project Etruscanning 3D zijn het wetenschappelijke onderzoeks-instituut van Italië, Consiglio Nazionale delle Richerche (CNR), Visual Dimension uit Vlaanderen, het Gallo-Romeins Museum in Tongeren (België) en het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Binnen het project wordt verder samengewerkt met het Museo Nazionale Etrusco di Villa Giulia in Rome, het Museo dell’Argo Veientano (gemeente-museum van Formello) en het Museo Gregoriano Etrusco, een van de Vaticaanse musea.
Speciaal voor de tentoonstelling in Amsterdam en Leiden is de beroemdste Etruskische graftombe, de Tomba Regolini-Galassi,in 3D gereconstrueerd. De tombe is vernoemd naar de mannen die het in 1836 ontdekten: de geestelijke Alessandro Regolini en de militair Vincenzo Galassi. Dit graf, waarin een prins en een prinses waren bijgezet, bestaat uit vier ondergrondse kamers en dateert uit de 7de eeuw v.Chr. De ruim 300 grafvondsten bevinden zich al meer dan 150 jaar in de Vaticaanse Musea. Met de reconstructie wordt geprobeerd om de oorspronkelijke context van dit graf weer te reconstrueren, om publiek te kunnen tonen hoe het er oorspronkelijk heeft uitgezien. Daarvoor is de grafkamer zoals die er nu bij ligt en is gescand, vergeleken met de oude opgravingsrapporten, plattegronden en de archeologische objecten die er nog zijn.
Het graf bestaat uit een uit de rotsen gehouwen lange toegangsgang (dromos) die uitkomt op een langwerpige centrale ruimte (cella). Aan beide zijden van de dromos bevinden zich twee kleine zijruimten. In de cella lag een vrouw begraven, bedekt met kostbare gouden sieraden en edelstenen. Om haar heen bevonden zich een troon, zilveren schalen en twee bronzen ketels. In de rechter zijruimte van de dromos lag een asurn met crematieresten van een man. In de linker zijruimte zijn zilveren schalen gevonden en in het achterste gedeelte van de dromos een opeenstapeling van grafgiften, waaronder bronzen schilden, bucchero-aardewerk en ivoren gebruiksvoorwerpen.
De gehele inhoud van het graf is na de opgraving overgebracht naar de Vaticaanse Musea, waar voor de vondsten het Museo Gregoriano Etrusco werd ingericht. Een aantal van deze voorwerpen is nu te zien in het Rijksmuseum van Oudheden en het Allard Pierson Museum. Bovendien zijn twee voorwerpen verwerkt in de 3D-reconstructie van de tombe.
De laserscanning van de tombe is in de zomer van 2011 uitgevoerd. Met die gegevens is een eerste versie van de virtuele reconstructie gemaakt, met ‘dummy objecten’. Aan de hand van de oude rapporten en plattegronden hebben experts bepaald wat de oorspronkelijke plaats was van de objecten in de tombe.
Voor de 3D-reconstructie worden verschillende technieken gecombineerd. De eerste is een driedimensionale puntenwolk van een laserscanner, bedoeld als basis voor de 3D-reconstructie. Als tweede gebruiken de wetenschappers fotogrammetrische data om de vorm en afmetingen van het beeld te bepalen. De derde techniek bestaat uit computergraphics en GIS, een geografisch informatiesysteem dat ruimtelijke gegevens en informatie over geografische objecten verwerkt.
In de dubbeltentoonstelling Etrusken. Vrouwen van Aanzien-Mannen met Macht is de digitale reconstructie van Tomba Regolini Galassi voor het eerst te zien, zowel in Leiden als in Amsterdam. Wanneer de tentoonstelling sluit worden de 3D-reconstructies voor vertoning overgedragen aan musea in Italië.
Breng voor die tijd dus zeker een bezoek aan de tentoonstelling; een unieke gelegenheid om de Etrusken beter te leren kennen en hun manier van leven een beetje te doorgronden!
