Boekenparadijs in Bologna

Na mijn oproep van gisteren en zo midden in de Boekenweek kan ik niet anders dan schrijven over de grootste verzameling boeken van Bologna, die te vinden is in het Palazzo dell’Archiginnasio. Dit gebouw dateert uit 1562, toen het werd opgeleverd als de eerste centrale zetel van de universiteit van Bologna. Tot die tijd waren studenten en professoren voor hun colleges en bijeenkomsten aangewezen op allerlei verschillende plekken in de stad. Het palazzo werd al snel de thuisbasis van studenten uit alle delen van Italië (en daarbuiten), hetgeen nu nog te zien is aan alle verschillende wapenschilden en inscripties die de muren en zelfs de plafonds van de galerijen sieren. Elk wapenschild staat voor een bepaalde groep studenten, die zich verenigd hadden op basis van hun nationaliteit of geboortedorp. Alle opschriften zijn in het Latijn, de taal die toentertijd werd gesproken op alle universiteiten ter wereld en dus ook op de universiteit van Bologna.

Het gebouw deed lange tijd dienst als onderkomen voor de medische faculteit. Dat is vooral nog te zien aan het Teatro Anatomica (anatomische theater), dat is ontworpen door Antonio Paolucci. Het theater is helemaal van hout en bevat prachtige versieringen van houtsnijwerk. De katheder wordt ondersteund door twee zogenaamde Spellati, mannen zonder huid. Ze tonen de studenten de precieze plek van alle spieren en pezen. Alhoewel deze Spellati vrij nauwkeurig zijn weergegeven, wijzen andere afbeeldingen in deze ruimte uit dat de anatomie in de middeleeuwen zich vooral baseerde op secties bij dieren. Men had nog een lange weg te gaan voordat de eerste geheimen van het menselijk lichaam echt doorgrond konden worden…

Het theater dat je nu kunt bekijken is overigens een kopie; het origineel werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest door een reeks bombardementen. Desondanks zie je de studenten nog bijna in hun bankjes zitten, geconcentreerd aantekeningen makend tijdens een college. De tafel in het midden maakt direct duidelijk dat het er hier serieus aan toe ging: in dit theater werd niet alleen georeerd over de functie van de organen en de hersenen, er werden ook regelmatig secties uitgevoerd op lijken om de studenten de details van het menselijk lichaam bij te brengen. Grappig detail is het luik boven in de achterwand van de zaal, dat diende als doorkijkje voor een afgevaardigde van de katholieke kerk. Deze moest een oogje in het zeil houden tijdens alle colleges waarbij een lijk op tafel lag. De kerk had namelijk uiteindelijk wel toegestemd in het versnijden van lijken, maar de professor mocht de hersenen en het hart nog steeds met geen vinger aanraken.

In 1803 verhuisde de universiteit naar het Palazzo Poggi, aan de Via Zamboni. De oude studiezalen werden toen omgebouwd tot bibliotheek, en tot op de dag van vandaag bieden deze prachtige, rijk gedecoreerde vertrekken onderdak aan duizenden boeken en manuscripten. De prachtige Sala di lettura (leeszaal) is een bezoekje meer dan waard, maar de mooiste zaal van het palazzo is wellicht de Sala dello Stabat Mater, een naam die herinnert aan de eerste uitvoering van het Stabat Mater van Gioachino Rossino, op 18 maart 1842. De zaal is prachtig gedecoreerd, je weet gewoon niet waar je moet kijken. Je zou hier zo in een hoekje willen kruipen met een heel dik boek…

Archiginnasio
Piazza Galvani 1
Bologna
www.archiginnasio.it