Michelangelo en de tand des tijds

Een van de eerste beelden die Michelangelo voor zover we weten vervaardigde, is de kop van een antieke faun. Helaas is dit beeld na de Tweede Wereldoorlog verloren gebleken. Gelukkig heeft beeldhouwer Cesare Zocchi tijdens zijn loopbaan twee beelden gemaakt die de jonge Michelangelo laten zien, geconcentreerd aan het hoofd van de faun werkend. Een van deze beelden is te zien in het Palazzo Pitti in Florence, het andere in Casa Buonarroti, het voormalige huis van Michelangelo, eveneens in Florence.

Gelukkig hebben we behalve deze beelden ook de anekdote nog, die met het hoofd van de faun verbonden is. Het verhaal wordt zowel door Vasari als door Condivi verteld, waardoor we er waarschijnlijk wel enige waarheid aan kunnen hechten.

Beiden hebben ze opgetekend dat de jonge Michelangelo, toen hij zo’n vijftien jaar oud was (rond 1490 om precies te zijn), als beeldhouwer werd opgeleid in Florence. Hij had daar toegang tot de beeldentuin van het San Marco-klooster, waar hij en zijn medeleerlingen vaak te vinden waren om de klassieke beelden die deze tuin bevolkten zo goed als mogelijk na te maken.

Een van de beelden die Michelangelo probeerde na te bootsen was het hoofd van een faun, een bosgod. Hij deed dat blijkbaar zo goed en waarheidsgetrouw, dat hij de aandacht van Lorenzo de’ Medici trok. Hoewel Lorenzo onder de indruk was van deze jonge leerling, plaagde hij hem met het perfecte gebit van de faun. Hij wees Michelangelo er in het voorbijgaan op dat oude mensen, en dus ook faunen, geen gaaf gebit hebben.

Michelangelo liet zich niet kennen. Hij verblikte of verbloosde niet, wachtte tot Lorenzo zijn weg had vervolgd en hakte vervolgens een paar tanden uit de mond van de faun. Condivi beschrijft dit als volgt: ‘Hij rukte een tand uit het bovengebit van zijn oude faun en takelde het tandvlees toe, alsof de tand er met wortel en al uit was gerukt.’

Toen Lorenzo later nog eens naar het hoofd van de faun kwam kijken, was hij aangenaam verrast. Hij zag een gouden toekomst weggelegd voor deze jonge beeldhouwer en besloot hem in zijn huishouden op te nemen.

Vanaf dat moment kreeg Michelangelo alle mogelijkheden en groeide hij langzaam uit tot een groot kunstenaar. Hij perfectioneerde zijn stijl, beet zich vast in elk blok marmer dat in zijn handen kwam en toverde het ene na het andere prachtige beeld tevoorschijn. Vanmiddag zetten we een van deze beroemde beelden eens in een ander licht – een uniek project!

P.S. Morgen, zaterdag 21 juli, ben ik vanaf 12.00 uur voor een meet&greet bij boekhandel de BoekenArk in Weesp. Om jullie te voorzien van persoonlijke vakantietips en om mijn boek te signeren, zodat dat nog mee kan in de koffer. Een uurtje eerder, om 11.00 uur, is Rosita Steenbeek te gast. Zij legt morgen de laatste etappe af van haar fietstournee door Nederland, waarmee ze haar boek Amsterdam-Delphi promootte. We hopen jullie morgen te zien!